1917 – 1930 жж. Ағарту және реформалар кезеңі

2. Түлкібас өлкесіндегі
әлеуметтік-экономикалық реформалар

Тұрар Рысқұлов Түлкібас пен Оңтүстік өңірінде ашаршылықты еңсеру, оқу-ағарту жүйесін қалыптастыру, жер-су реформасын жүргізу және Түркістан-Сибирь (Түрксиб) теміржолын өткізу арқылы аймақтың экономикалық негізін қалады.

Оқу уақыты: ~14 минут
4 негізгі реформа бағыты
Түрксиб & Инфрақұрылым
Тарихи шындық
"Халықты ашаршылықтан аман алып қалу, олардың балаларына білім беру және туған жердің өндірісін көтеру — бұл біздің тарихи парызымыз."
— Тұрар Рысқұлов (1920 ж.)
2.1 Тарихи нәтижелер

Реформалардың Түлкібас өлкесіне тигізген әсері

Тұрар Рысқұловтың Түркістан АССР ОАК Төрағасы және Түрксиб комитетінің басшысы кезіндегі нақты көрсеткіштері

1,000,000+

Ашаршылықтан аман калғандар

Түркістандағы төтенше комиссия арқылы тамақтандырылған халық

45+

Мектептер мен Интернаттар

Түлкібас, Мерке және Аулие-Ата уездерінде ашылған білім ошақтары

1,442 км

Түрксиб теміржолы

Түлкібас арқылы өтетін стратегиялық магистраль құрылысы

150,000+ га

Қайтарылған жер-су

Патшалық отарлаушылардан жергілікті шаруаларға қайтарылған жерлер

Түлкібас өңірі: Реформаларға дейін және кейін

Төмендегі ауыстырып-қосқыш арқылы аймақтағы өзгерістерді салыстырыңыз

Оқу-ағарту

Сауатсыздық 95%-дан астам. Жергілікті балаларға арналған бастауыш мектептер мүлдем жеткіліксіз, мектеп-интернаттар жоқ.

Ашаршылық және Денсаулық

1919-1920 жылдардағы нәубетте мыңдаған отбасылар тамақсыз қалды. Түлкібас пен Ақтас өңірінде босқындар мен жетім балалар көбейді.

Инфрақұрылым

Орта Азиямен байланыстыратын заманауи теміржол қатынасы нашар, ауыл шаруашылығы тауарларын тасымалдау мүмкіндігі шектеулі.

2.2 Реформалардың төрт бағыты

Рысқұловтың реформаторлық қызметі

Түлкібас пен Түркістан өлкесін жаңғыртқан негізгі бастамалар

Оқу-ағарту ісі және Бастауыш Мектептер ашу

Халықты сауаттандыру, ана тілінде оқыту және жетім балаларды баспанамен қамту

Тұрар Рысқұлов Түлкібас пен Түркістан өлкесінің болашағы тікелей оқу-ағартуға байланысты екенін терең түсінді. Ол патшалық дәуірден қалған білімсіздікті жою үшін сауат ашу кампаниясын («Ликбез») кеңінен жүргізді.

Мектептер мен Интернаттар желісі

Түлкібас, Мерке, Аулие-Ата аймақтарында ондаған жаңа бастауыш мектептер салынды. Ашаршылық жылдары ата-анасыз қалған қазақ балалары үшін арнайы мектеп-интернаттар ұйымдастырылып, олар тегін киіммен және тамақпен қамтамасыз етілді.

Ұлттық кадрларды даярлау

Тұрар Ташкенттегі Түркістан мемлекеттік университетін (нығайтуға), Мәскеудегі Шығыс халықтарының коммунистік университетіне қазақ жастарын жіберуге мұрындық болды. Түлкібастан шыққан зерек жастар осы бағдарламалармен білім алды.

2.3 Тарихи құжаттар

Баспасөз және Архив Деректері

«Жетісу», «Түркістан мухбары» газеттері мен жеделхаттар үзіндісі

1920 жылғы Жеделхат

Түркістан АСР ОАК қарарынан

«...Түркістан уезі мен Түлкібас болысындағы аштан бұратылған халыққа шұғыл түрде 20 мың пут астық бөлсін. Барлық жетімханалар мемлекеттік қамтамасыз етуге алынсын. Басшылық ету Т. Рысқұловқа тапсырылсын...»

Ташкент мұрағаты Қор №122
«Түркістан» Газеті, 1924 ж.

Оқу-ағарту майданындағы жеңістер

«...Түлкібас өңірінде биыл 8 жаңа бастауыш мектеп ашылды. Онда 600-ден астам қазақ балалары өз ана тілінде сауат ашып жатыр. Тұрар жолдастың бастамасымен оқулықтар мен қағаз тегін таратылды...»

Мұрағаттық газет №45 Сан
1927 ж. Түрксиб Комитеті

РСФСР ХКК Төрағасы Орынбасары хатынан

«...Түркістан-Сибирь теміржолы тек экономикалық жоба емес, бұл — Орта Азия мен Қазақстанның мәдени, әлеуметтік қайта өрлеуінің негізгі күретамыры. Құрылыс мерзімінде аяқталуы тиіс...»

Мәскеу / РСФСР Архиві №887 Справка
Білімді тексеру

2-Бөлім бойынша тестілеу

Тұрар Рысқұловтың Түлкібас пен Түркістандағы реформалары туралы викторина

1-сұрақ / 5 Дұрыс жауапты таңдаңыз

Тұрар Рысқұлов 1919–1920 жылдары Түркістанда қай ұйымды басқарып, ашаршылықтан халықты сақтап қалды?