Түлкібас өңірінің табиғаты мен тарихи маңызы
Түлкібас өңірі — ғасырлар бойы Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан, шұрайлы табиғатымен және бай тарихымен ерекшеленетін киелі мекен.
Шұрайлы бау-бақшалы өлке
Түлкібас — Балықты, Шақпақ, Піспек баурайында орналасқан, алма ағаштарымен, бұлақтарымен әйгілі жер. Мұндағы табиғат сұлулығы жас Тұрардың сезімталдығы мен эстетикалық көзқарасын қалыптастырды.
Ұлы Жібек жолының тоғысы
Көне заманнан бері Шымкент, Тараз, Ташкент бағытын жалғастырған бұл аймақта сауда керуендері тоқтап, әртүрлі мәдениеттер мен білім идеялары тоғысып отырды.
Әлеуметтік орта
Патшалық Ресейдің отарлау саясаты мен жергілікті халықтың әлеуметтік теңсіздігі Түлкібас өңірінде өте өткір сезілді. Бұл жағдай Тұрардың бойында әділдік үшін күрес сезімін оятты.
Тұрар Рысқұловтың алғашқы жылдары (1894–1914)
Майтөбеде туған сәттен басталған күрескерлік тағдырдың маңызды белестері
Майтөбе шатқалында дүниеге келуі
Тұрар Рысқұлов Түлкібас ауданына қарасты Майтөбе шатқалында (Түркістан уезі) дүниеге келді. Әкесі — Рысқұл Жылқыайдарұлы, қарапайым да өр мінезді, әділдікті сүйетін шаруа адамы болған.
Әкесінің отаршылдыққа қарсы шығуы және Түрме кезеңі
Волость бастығы Сақан арыз жазып, Рысқұлды жаламен ұстатты. Әкесі қашып жүріп, соңында ұсталды. 10 жасар Тұрар әкесімен бірге Верный (Алматы) түрмесінде бірнеше ай отырды. Бұл оның өмірін түбегейлі өзгертті.
Мерке орыс-түзем мектебіндегі оқуы
Тұрар туыстарының қолдауымен Меркедегі 2 кластық орыс-түзем мектебіне оқуға түсті. Мұнда ол сауатын ашып, орыс тілі мен бастауыш ғылымдарды өте үздік меңгеріп шықты.
Пржевальск ауылшаруашылық училищесі
Оқуды ары қарай жалғастырып, Ыстықкөл жағалауындағы Пржевальск (Қарақол) ауылшаруашылық училищесін бау-бақша мамандығы бойынша бітірді. Бұл білімі кейін Түлкібаста ағаш отырғызу, шаруашылықты дамыту ісіне үлкен септігін тигізді.
Тарихи деректер мен тағдыр жолдары
Рысқұл Жылқыайдарұлы: Батырлық пен Қасірет
Тұрардың әкесі Рысқұл Жылқыайдарұлы — 19-ғасырдың соңында патша шенеуніктерінің, уездік бастықтар мен жергілікті болыстардың өзбырлығына қарсы тұрған қайсар тұлға. Ол әділетсіздікке шыдамай, халықты тонаған болыс Сақанға қарсы ашық күреске шықты.
Верный түрмесіндегі кездер
1904 жылы Рысқұл тұтқындалып, Верный түрмесіне қамалды. Оның 10 жасар баласы Тұрар да түрмеге кіріп, әкесіне тамақ тасып, бірге қамауда болды. Бұл ауыр күндер кішкентай Тұрардың санасында патшалық жүйенің әділетсіздігіне қарсы ыза мен күрескерлік рухты оятты.
Сахалинге жер аударылуы
Рысқұл Жылқыайдарұлы сот шешімімен 10 жылға қиыр шығысқа, Сахалин аралына жер аударылды. Ол жақта да өзінің өр мінезінен танбай, каторгада қайтыс болды. Тұрар әкесінің аманатын орындап, өмір бойы халық бостандығы үшін еңбек етті.
Ілім-білім жолындағы табандылық
Әкесіз қалған жетім баланың оқуға деген құштарлығы шексіз болды. Түлкібастан басталған білім жолы оны Орта Азияның ірі білім ошақтарына жетеледі.
- Мерке орыс-түзем мектебі: Мұнда ол сауат ашып, орыс тілін, математиканы жетік меңгерді. Оқытушылары оның зеректігіне таңғалатын.
- Пржевальск ауылшаруашылық училищесі: Табиғатты тану, агрономия, бау-бақша егу мамандығын алып шықты. Бұл оның Түлкібастың экономикасын түсінуге негіз болды.
- Ташкент мұғалімдер институты (1916 ж.): Білімін одан әрі шыңдап, Түркістан аймағының зиялы жастарымен тығыз байланыс орнатты.
Түлкібас топырағының тұлғаға тигізген әсері
Түлкібастың биік таулары, мөлдір бұлақтары мен дархан халқы Тұрардың бойына патриотизм мен бауырмалдықты дарытты.
Кейін ол қандай жоғары мемлекеттік лауазымдарда (Түркістан АССР ОАК төрағасы, РСФСР Халық Комиссарлары Кеңесі Төрағасының орынбасары) жүрсе де, өзінің туған өлкесі Түлкібасты ешқашан ұмытқан емес. Ауданның өнеркәсібін, теміржолын, мектептерін ашуға тікелей мұрындық болды.
Тұрардың балалық шағы өткен киелі мекендер
Нүктелерді басу арқылы тарихи орындар туралы ақпаратты оқыңыз
Тарихи фотогалерея
Тұрар Рысқұлов өскен өлке мен сол дәуірдегі тарихи көріністер
Түлкібас өңірінің табиғаты
Майтөбе мен Алатау бөктеріндегі көз тартар сұлу көрініс.
Мерке мектебінің үлгісі
Тұрардың білімге құштарлығын оятқан алғашқы оқу орны.
Архивтік құжаттар
Рысқұл сот процесі мен Тұрардың оқуға түсуі туралы деректер.
Тарихи құжаттар мен естеліктер
Түркістан уезі полиция бастығының рапортынан (1904 ж.)
«...Шаруа Рысқұл Жылқыайдаров болыс Сақанға қарсы ашық қарсылық көрсетіп, жергілікті тұрғындарды бағынбауға шақырды. Оның жас ұлы Тұрар әкесінің қасында болып, полиция шенеуніктеріне қарсы табандылық танытты...»
Мерке мектебінің оқытушысы В.И. Захаровтың жазбаларынан
«...Тұрар Рысқұлов сыныптағы ең зерек, ойлау қабілеті ұшқыр оқушылардың бірі болды. Ол сабақ кезінде өте салмақты, кітапты көп оқитын. Түлкібастан келген бұл баланың болашағынан үлкен үміт күтуге болатыны бірден байқалды...»
1-Бөлім бойынша викторина
Тұрар Рысқұловтың туған жері мен балалық шағы туралы біліміңізді сынап өтіңіз
Тұрар Рысқұлов Түлкібас ауданының қай шатқалында дүниеге келді?
Құттықтаймыз! Викторина аяқталды!
Сіздің нәтижеңіз: 0 / 5 дұрыс жауап