1-жұп: Табиғатты пайдаланудың мәні, ұғымы және салалық жіктелуі
1. Табиғатты пайдалану дегеніміз не және адамның шаруашылықты игеру қызметі немен байланысты?
Адамның шаруашылықты игеру қызметі әртүрлі табиғат ресурстарын пайдалануына байланысты. 🌍Табиғатты пайдалану дегеніміз — табиғи жағдайлар мен қорларды пайдалану, сонымен қатар оларды 🛡️қорғау мен қайта қалпына келтіру болып табылады.
2. Салалық жіктеудің негізгі қағидасы қандай және оған шаруашылықтың қандай түрлері кіреді?
Бұл жіктеуде табиғатты пайдалану 📊шаруашылықтың түрлеріне байланысты бөлінеді. Оған: аграрлық (ауылшаруашылық), орман, су, аңшылық (аң/балық аулау), өнеркәсіптік, көліктік, селитебтік және 🌲рекреациялық табиғатты пайдалану жатады.
3. Рекреациялық табиғатты пайдаланудың маңызы неде және ол қандай ресурстарды қамтиды?
Ол 🏖️туризм мен демалысты ұйымдастыруда ерекше рөл атқарады. Рекреациялық бағыт ☀️климаттық және су ресурстарынан бастап, биологиялық және минералдық (емдік батпақ) ресурстарға шейін үлкен айырмашылық жасайды.
2-жұп: Географиялық пен бағалау жіктеулері және елдегі табиғатты пайдалану ауқымы
1. Географиялық және бағалау жіктеулері табиғатты пайдалану түрлерін қалай айқындайды?
Географиялық жіктеу 🏔️жер бедеріне және зоналық табиғи кешендерге байланысты (жазықтық және таулық болып) бөлінеді. Ал бағалау жіктеуі бойынша табиғатты пайдалануды 📐тиімді (нәтижелі) және ❌тиімсіз (нәтижесіз) деп ажыратады.
2. Жазықты жерлердің табиғатын пайдалану өз ішінен қандай зоналық кешендерге ажыратылады?
Жер бедерінің ерекшелігіне қарай жазықты жерлердегі табиғатты пайдалану сипаты 🌾орманды-жазықтық, жазықтық, жартылай шөлдік және шөлді болып бірнеше түрге бөлінеді.
3. Елімізде табиғатты пайдаланудың ауқымдылығын дәлелдейтін қандай нақты статистикалық көрсеткіштер бар?
Елімізде 🚜1 млн км²-ден жоғары аумақта ауылшаруашылығы жүргізіледі (Мысыр елінің аумағымен пара-пар). Жыл сайын су көздерінен 💧25 км³ тұщы су алынады, ал жер астынан ⛏️250 млн тоннадан артық пайдалы қазбалар өндіріліп, бұл көрсеткіш бойынша дүниежүзінде 12-орында тұрмыз.
3-жұп: Табиғатты пайдаланудың тиімсіздігі, экологиялық мәселелер және тұрақты даму
1. Елімізде табиғат ресурстарын пайдалану нәтижесінің төмен болуы (31%) қандай зардапқа әкеледі?
Бұл көрсеткіш еліміздегі 📉ресурстардың 2/3 бөлігі толық пайдаланылмайтынын, яғни олардың дайын өнімге айналмай, тікелей жоғалтуға ұшырайтынын білдіреді. Салдарынан шөлдену, ландшафттардың бұзылуы мен өндіріс қалдықтарының жиналуы сияқты қолайсыз үдерістер туындайды.
2. Тұрақты даму дегеніміз не, оның негізгі мақсаты қандай және ол ғылымға қашан енді?
Табиғи ортаны сақтауды, табиғатты тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін, 👥бүгінгі және болашақ ұрпақтың мүддесін ескеретін дамуды 🔄тұрақты даму деп атайды. Бұл ұғым ғылымға 📅1980 ж. соңында БҰҰ комиссиясының «Біздің ортақ болашағымыз» баяндамасынан кейін енді.
3. Тұрақты дамуды қамтамасыз ететін үш бірлік қандай және еліміздің экономикалық тұрақтылығын көтерудің басты жолы не?
Тұрақты дамуды 🔗экономикалық өсу, әлеуметтік алға басушылық пен табиғи ортаны сақтаудың үш бірлігі қамтамасыз етеді. Еліміздің экономикасы шикізатқа (мұнай мен металдарға 3/5 бөлігі) тәуелді болғандықтан, басты жол — 🚀инновациялық және жоғары технологиялық салаларды жылдамдата дамыту.