🤝 Жұптық тапсырмалар: Дүниежүзі аймақтардың табиғи әлеуеті

1-жұп: Табиғат ресурстарының жалпы сипаттамасы және таралу заңдылықтары

1. Табиғат ресурстары дегеніміз не және олардың Жер шарында орналасуының басты ерекшелігі неде?
📚Табиғат ресурстары дегеніміз — бұл адамдарға адамзат қоғамының өмір сүруі мен тіршілігі үшін қажет болатын, табиғатта кездесетін түрлі заттар мен табиғат құбылыстарының жиынтығы. Осы маңызды ресурстардың географиялық орналасуына келетін болсақ, 🌍айтарлықтай айырмашылықтар мен теңсіздіктер байқалады. 🔬Себебі табиғат ресурстары дүниежүзі аймақтары бойынша біркелкі таралмаған. Олар табиғаттың ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады және экономикалық саланың энергетикалық, шикізаттық негізі ретінде қызмет етеді.
2. Ресурстардың экономикадағы байланыстырушы рөлі қандай және оларды шаруашылықта аралас пайдаланудың қандай мысалдары бар?
💡Табиғат ресурстары экономикалық саланың негізі болып, бір мезгілде табиғат пен әлеуметтік-экономикалық саланың арасындағы байланыстырушы қызметін атқарады. Практикалық тұрғыдан алғанда, 🔍бір салада ресурстардың бірнеше түрі немесе керісінше бір ресурс бірнеше салада қатар пайдаланылуы мүмкін. 📈Мысалы, ауылшаруашылығында жер, топырақ, су және климат ресурстары бірге пайдаланылса, екінші жағынан, өзендер мен көлдер сияқты бір ғана су ресурсын өндірістің қажетін өтеу үшін де, жол қатынасы ретінде де қатар пайдалануға болады.

2-жұп: Минералдық (пайдалы қазбалар) және жер ресурстарының әлеуеті

1. Минералдық ресурстар қалай аталады және олардың түрлері бойынша әлемдік географиясы мен Қазақстанның үлесі қандай?
💧Минералды ресурстарды пайдалы қазбалар деп те атайды, өйткені оларды жер қойнауынан түрлі өнеркәсіп орындарының қажеттіліктері үшін өндіреді. Бұл ресурстардың әлемдік бөлінісіне тоқталсақ, 📌әр өңірдің өзіндік маманданған металдары мен отын түрлері бар. 📝Жанғыш пайдалы қазбалар үлесі жағынан Азия елдері алдыңғы орында болса, қара металлургия шикізаттарына ОАР, Австралия, Бразилия мен Қазақстан бай келеді. Түсті металдар қорынан Австралия, Қытай, Ресей, ал бағалы металдар бойынша АҚШ, Канада, ОАР, Ресей және Австралия ерекшеленеді. Қазақстанның әлеуетіне келсек, дүниежүзі бойынша өндірілетін 200-ден астам түрлі пайдалы қазбалардың Қазақстанда 90-ға жуық түрі өндіріледі.
2. Жер ресурстарының адамзатты азық-түлікпен қамтудағы рөлі қандай және Қазақстанның жер қоры қалай бағаланады?
🎯Жер ресурстары немесе жер қоры адамның өмірі және шаруашылықтың барлық салалары үшін қажет, ал олармен қамтамасыз етілу Жер шарының мөлшері мен сапасына байланысты. Атап айтқанда, құнарлы әрі өңделетін жерлер адамзаттың азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі кепілі болып табылады. 📊Адамзатқа қажетті тамақ өнімдерінің 88%-ын өңделетін (егістік, бау-бақша, плантация) жерлер береді. Қазақстан да жер қорына өте бай ел: егістікке жарамды жердің жалпы ауданы шамамен 36 млн га құраса, жайылымдық пен шабындық жерлер 190 млн га болады. Республикамыздағы жайылымдық жерлердің негізгі бөлігі шөл және шөлейт зоналарында орналасқан.

3-жұп: Су, биологиялық және орман ресурстарының жағдайы

1. Су ресурстарының ең маңызды саласы қайсы және Қазақстан өзендерінің шаруашылықтағы маңызы қандай?
🌱Су ресурстарының ішіндегі ең маңыздысы — шаруашылық қажетіне кеңінен қолданылатын тұщы су ресурсы болып табылады. Өзен суларының әлемдік географиялық маңызы 🗺️олардың гидроэнергетикалық әлеуетімен және маңындағы халық тығыздығымен сипатталады. 📋Мысалы, дүниежүзі халқының 70%-ы өмір сүретін Еуропа мен Азиядағы халықтың 39%-ы ірі өзен бойларында орналасқан. Қазақстан аумағында 85 мыңнан астам үлкенді-кішілі өзен бар. Климаттың құрғақтығына байланысты өзендердің шаруашылық маңызы өте жоғары, әсіресе Ертіс, Сырдария, Іле өзендері электр энергиясын алу үшін кеңінен пайдаланылады.
2. Биологиялық және орман ресурстары дегеніміз не және орман алқаптарының азаюына қандай факторлар әсер етіп отыр?
🕌Биологиялық ресурстар Жердің биомассасы құрамындағы өсімдіктер мен жануарлардың жиынтығынан тұрады, оның ішінде өсімдік ресурстарын мәдени және табиғи өсімдіктер құрайды. Бұл ресурстардың ішінде 🗺️орман алқаптары мен жануарлар әлемі адамзаттың ғаламдық байлығы ретінде қарастырылады. 📝Жер шарының орташа ормандылық көрсеткіші 31,5%-ды құрайды, бірақ орман аумағы жыл сайын ең аз дегенде 25 млн га-ға немесе 0,5%-ға қысқаруда. Бұған жыртылатын жердің аумағы мен ағаш сүрегі экспортының артуы әсер етеді. Ал жануарлар әлеміне келсек, ғалымдар Жер шарында 1,6 млн-нан астам жануар түрін анықтаған, бірақ көптеген сирек кездесетін түрлер Қызыл кітапқа енгізіліп отыр.