🔹 1-топ: Табиғат ресурстары туралы түсінік және олардың маңызы
1. Табиғат ресурстары дегеніміз не және олар жер бетінде қалай таралған?
Табиғат ресурстары дегеніміз — бұл адамдарға адамзат қоғамының өмір сүруі мен тіршілігі үшін қажет болатын, табиғатта кездесетін түрлі заттар мен табиғат құбылыстарының жиынтығы. Табиғат ресурстары дүниежүзі аймақтары бойынша біркелкі таралмаған.
2. Табиғат ресурстарының экономикадағы рөлі қандай және олар қандай қызмет атқарады?
Табиғат ресурстары табиғаттың ажырамас құрамдас бөлігі болып табылады. Олар экономикалық саланың энергетикалық, шикізаттық негізі болып табылады және бір мезгілде табиғат пен әлеуметтік-экономикалық саланың арасындағы байланыстырушы қызметін атқарады.
3. Ресурстарды пайдаланудағы көпсалалылық пен өзара алмасу қалай жүзеге асады?
Бір салада табиғат ресурстарының бірнеше түрі пайдаланылуы мүмкін (мысалы, ауылшаруашылығында жер, топырақ, су, климат ресурстары қатар қолданылады). Екінші жағынан, ресурстың бір ғана түрі әртүрлі салаларда пайдаланылады; мысалы, өзендер мен көлдер өндіріс қажетін өтеу үшін де, жол қатынасы ретінде де қызмет етеді.
🔹 2-топ: Минералдық, жер және су ресурстары
1. Минералдық ресурстар (пайдалы қазбалар) бойынша әлемде және Қазақстанда қандай елдер алдыңғы орында?
Жанғыш пайдалы қазбалардан Азия елдері, қара металлургия шикізатынан ОАР, Австралия, Бразилия, Қазақстан бай. Түсті металдардан Австралия, Қытай, Ресей, ал бағалы металдардан АҚШ, Канада, ОАР, Ресей, Австралия ерекшеленеді. Қазақстан — жер қойнауы өте бай ел: дүниежүзінде өндірілетін 200-ден астам пайдалы қазбаның 90-ға жуық түрі бізде өндіріледі.
2. Жер ресурстарының маңызы қандай және Қазақстанның жер қоры қалай сипатталады?
Адамзатқа қажетті тамақ өнімдерінің 88%-ын өңделетін жерлер береді. Қазақстан жер қорына бай: егістікке жарамды жер ауданы шамамен 36 млн га, ал жайылымдық пен шабындық 190 млн га құрайды. Республикамыздағы жайылымдық жерлердің негізгі бөлігі шөл және шөлейт зоналарында орналасқан.
3. Су ресурстарының ішіндегі ең маңыздысы не және Қазақстанның су ресурстарының ерекшелігі қандай?
Ең маңыздысы — тұщы су ресурсы. Бұл ресурспен Бразилия мен Ресей жақсы қамтамасыз етілген. Қазақстанда 85 мыңнан астам үлкенді-кішілі өзен бар. Климат құрғақ болғандықтан өзендердің маңызы зор, әсіресе Ертіс, Сырдария, Іле өзендері электр энергиясын алу үшін кеңінен пайдаланылады.
🔹 3-топ: Биологиялық және агроклиматтық ресурстар
1. Биологиялық ресурстар дегеніміз не және орман ресурстары әлем бойынша қалай бөлінген?
Биологиялық ресурстар Жердің биомассасы құрамындағы өсімдіктер мен жануарлардың жиынтығынан тұрады. Жер шарының орташа ормандылығы — 31,5%. Бұл көрсеткіш Оңтүстік Америкада 52% болса, Оңтүстік Африка мен Парсы шығанағы елдерінде 1—5%-дан аспайды, сондықтан олар орман тапшылығын сезінеді. Орман аумағы жыл сайын ең аз дегенде 25 млн га-ға (немесе 0,5%-ға) қысқарып барады.
2. Жануарлар әлемі мен Дүниежүзілік мұхиттың биологиялық ресурстарына қандай сипаттама беріледі?
Ғалымдар Жер шарында 1,6 млн-нан астам жануар түрін сипаттаған, сирек түрлері Қызыл кітапқа енгізіледі. Ал мұхиттың биологиялық ресурстары ең аз дегенде 20 млрд адамды азық-түлікпен қамтамасыз етуге жетеді. Адам пайдаланатын теңіз биомассасының 85%-ын балықтар құрайды, қалған бөлігі моллюскаларға, шаянтәрізділерге, теңіз сүтқоректілері мен балдырларға тиесілі.
3. Елдердің табиғи ресурстармен қамтамасыз етілуі қалай есептеледі және оның деңгейі қандай?
Ресурстармен қамтамасыз етілу көрсеткіші көлем бірлігімен, пайызбен (%) немесе жан басына шаққандағы мөлшермен есептеледі. Ол ресурс қоры мен оның пайдаланылу дәрежесімен анықталады. Әлемде бұл деңгей әркелкі: экономикасы жоғары дамыған елдер — негізгі тұтынушылар болса, ал ресурстарды өндіруші әрі сыртқа шығарушылар — дамушы елдер болып табылады.