Рухани-ағартушылық мұра және ел аузындағы шежіре

5. Тұрар Рысқұловтың мәдени-ағартушылық
мұрасы және халық естеліктері

Тұрар Рысқұлов мемлекеттік істермен қатар, халықтың сауатын ашу, баспасөзді өркендету, мектептер салу және ашаршылық кезеңінде Түлкібас елін аман алып қалу жолында орасан зор рухани мұра қалдырды.

Оқу уақыты: ~12 минут
Ақсақалдар мен куәгерлер естеліктері
Публицистикалық және мұрағаттық деректер
Тарихи Тағылым
"Сауатты ұрпақ тәрбиелеу — ұлттың болашағын қамтамасыз етудің ең сенімді жолы. Әрбір қазақ баласы мектеп қабырғасынан білім мен өнер алып шығуы тиіс."
— Тұрар Рысқұлов, 1923 жыл
5.1 Оқу-Ағарту Және Сауаттандыру

Халықты сауаттандыру мен мектептер желісін құру

Тұрар Рысқұлов Түркістан АССР-і Орталық Атқару Комитетін (ЦИК) басқарған жылдары және одан кейінгі кезеңде білім беру ісіне айрықша көңіл бөлді. Ол Оңтүстік Қазақстан мен Түлкібас өңірінде сауатсыздықты жою (ликбез) пунктерін, бастауыш қазақ мектептері мен интернаттар желісін ашуға мұрындық болды.

Рысқұловтың тікелей қолдауымен Түлкібас өңірінің кедей-кепшік балалары үшін тегін интернаттар ашылып, оқулықтармен, киім-кешекпен және тамақпен қамтамасыз етілді. Бұл бастамалар өлкедегі жаңа интеллигенция өкілдерінің қалыптасуына негіз қалады.

100+

Түркістан өлкесінде ашылған сауат ашу мектептері

1920–1924

Мәдениет пен оқу-ағарту саласындағы реформалар рекорды

Ағартушылық мұра
Түлкібастағы алғашқы ағарту ошақтары

Тұрар Рысқұлов бастамасымен салынған алғашқы мектептер өлке жастарының көзін ашып, білім нәрімен сусындатты.

5.2 Публицистикалық Және Мұрағаттық Мұра

Қалам қуаты: «Ақ жол» мен «Түркістан» баспасөзі

Тұрар Рысқұловтың халық мүддесін қорғаған журналистік әрі саяси еңбектері

«Ақ жол» Газетін Қолдау

Тұрар Рысқұлов Ташкентте шығып тұрған «Ақ жол» газетіне қолдау көрсетіп, қазақ зиялыларының үнін халыққа жеткізуге жағдай жасады. Газет беттерінде Алаш арыстарының мақалалары жиі жарияланды.

Тарихи Және Экономикалық Еңбектер

«Революция және Түркістанның байырғы халқы», «Қазақстан», «Қырғызстан» сияқты іргелі ғылыми-публицистикалық монографияларында Түлкібас пен Түркістан өлкесінің тарихы мен экономикасын терең талдады.

Ана Тілі Мен Мәдениетті Қорғау

Мемлекеттік мекемелерде іс қағаздарын жергілікті тілге көшіру, ұлттық театр мен музыка өнерін өркендету жөнінде тарихи декреттер мен бұйрықтар қабылдады.

Түлкібас бау-бақшасы
Түлкібастың атақты бау-бақша мұрасы
5.3 Елді Аман Сақтау Және Ауыл Шаруашылығы

1919–1932 жылдардағы қайырымдылық пен бау-бақша дамуы

1919–1920 жылдардағы Түркістандағы сұрапыл ашаршылық кезінде Тұрар Рысқұлов «Ашаршылықпен күрес комиссиясын» басқарып, жүз мыңдаған адамды өлімнен аман алып қалды. Ол Түлкібас пен көршілес аудандарда тамақтандыру пункттерін, босқындарға арналған аспазханалар аштырды.

Сонымен қатар, Тұрар Рысқұлов Түлкібас өңірінің табиғи климатын ескере отырып, мұнда бау-бақша шаруашылығын, әсіресе Апорт алмасын өсіруді жолға қоюға кеңес беріп, шаруаларға тұқым және суландыру арықтарын тартуға мемлекеттік көмек ұйымдастырды.

Ашаршылықпен Күрес Кезеңі

Түлкібас өңіріне тамақ үлестіру отрядтарын жіберіп, балалар үйлерін ашуды жеке бақылауына алды.

Бау-Бақша Мәдениеті

Түлкібастың алма бақтарын өркендету арқылы жергілікті тұрғындардың әлеуметтік жағдайын көтеруге негіз қалады.

Интерактивті Шежіре Тақтасы

Халық Аузындағы Естеліктер мен Аңыздар

Түлкібас ақсақалдары, тарихшылар мен куәгерлердің сақталған бағалы естеліктерін оқыңыз

Естелік иесі
Ақсақалдар Шежіресі

«Тұрардың Түлкібасқа Келуі»

"Ауыл ақсақалдары Тұрардың өте қарапайым, кішіпейіл болғанын айтатын. Елге келгенде шенеунік болып емес, елдің баласы болып сөйлесетін, халықтың мұң-зарын тыңдайтын."
Естелік иесі: Жақыпбек Ақсақал (1898-1985)
Жазып алынған жылы: 1974 ж.
Білімді тексеру

5-Бөлім бойынша интерактивті тест

Мәдени-ағартушылық мұра мен естеліктер бойынша 5 сұрақ

1-сұрақ / 5 Дұрыс жауапты таңдаңыз

Тұрар Рысқұлов Түркістандағы қай тарихи баспасөз бен газетке ерекше қолдау білдірді?