🔹 1-топ: Географиялық қабық және табиғат кешендерінің негіздері
1. Географиялық қабық дегеніміз не және оның құрамына қандай қабаттар жатады?
Географиялық қабық — Жер шарының біртұтас қабығы. Оның құрамдас бөліктеріне атмосфера, литосфера, гидросфера және биосфера қабаттары жатады. Бұл қабаттар бір-бірімен өзара тығыз байланыста болып, арасында үнемі тоқтаусыз зат және энергия алмасуы жүріп отырады.
2. Табиғат кешені дегеніміз не және ол қандай белгілерімен сипатталады?
Табиғат кешені — қалыптасуы, геологиялық даму тарихы және табиғи құрамбөліктерінің құрамы жағынан біртектес болып келетін аумақ. Ол геологиялық негізінің ортақ болуымен, жер бедерінің біртектес, ішкі сулары мен топырақ-өсімдік жамылғысының, жануарлар әлемінің ұқсастығымен сипатталады.
3. Географиялық қабықтағы ең ірі құрылымдық табиғат кешендерін атаңыз және олар қалай жіктеледі?
Ғаламшар ауқымындағы ең үлкен табиғат кешені — географиялық қабықтың өзі болып саналады. Одан кейінгі ең ірі құрылымдық табиғат кешендері — материктер мен мұхиттар. Олар жер қыртысының құрылысы мен табиғат құрамбөліктерінің әртүрлілігіне қарай түрлі деңгейдегі табиғат кешендеріне жіктеледі.
🔹 2-топ: Географиялық қабықтың шекаралары мен ерекшеліктері
1. Географиялық қабықтың жоғарғы шекарасы ретінде не алынған және ол қалай өзгереді?
Географиялық қабықтың жоғарғы шекарасы ретінде тропопауза алынған. Оның биіктігі географиялық ендіктерге байланысты: поляр маңы ендіктерінде 9-10 км, қоңыржай ендіктерде 12-13 км, ал тропиктерде 16-17 км биіктікке дейін көтеріледі.
2. Озон қабатының маңызы қандай және географиялық қабықтың төменгі шекарасы қай жерлерден өтеді?
Стратосфералық озон қабаты ғарыштан келетін ультракүлгін сәулелерді жер бетіне жібермей ұстап қалады, бұл Жердегі тіршілік үшін өте маңызды. Ал төменгі шекарасы Дүниежүзілік мұхитта 10-11 км тереңдіктегі шұңғымалармен, ал құрлықта шөгінді жыныстар таралған 5–7 км тереңдік арқылы өтеді.
3. Ірі табиғат кешендеріндегі ортақтық қалай сақталады және Күн сәулесінің таралуының әсері қандай?
Аумағы үлкен кешендердің өзінде де табиғат жағдайындағы ортақтық сақталады. Мысалы, Африка табиғатының Солтүстік Америкадан, Қарақұм шөлінің Сахарадан өзіндік айырмашылықтары бар. Күн сәулесінің әркелкі таралуына байланысты әрбір материк пен мұхит аса ірі, өзіне тән табиғат кешендерінің жиынтығымен ерекшеленеді.
🔹 3-топ: Антропогендік табиғат кешендері және жалпы заңдылықтар
1. Антропогендік табиғат кешендері дегеніміз не және оған қандай мысалдар келтіруге болады?
Адамның шаруашылық әрекетінің әсерінен өзгерген немесе адам қолымен жасалған құрылымдар антропогендік табиғат кешендері деп аталады. Оларға Қапшағай, Бұқтырма, Шардара суқоймалары, сондай-ақ егіс алқаптары мен плантациялар жатады.
2. Антропогендік табиғат кешендері өз мақсаты мен өзгеру дәрежесіне қарай қалай жіктеледі?
Құрылу мақсатына қарай олар өндірістік, ауылшаруашылықтық және қалалық деп жіктеледі. Ал адамның шаруашылық әрекетінің әсер ету күшіне қарай аз өзгеріске ұшыраған, өзгерген және қатты өзгеріске ұшыраған деп үш топқа бөлінеді.
3. Географиялық қабықтың қандай негізгі жалпы заңдылықтары бар және құрамбөліктер қалай дамиды?
Географиялық қабықты құрайтын құрамбөліктер (жер бедері, ауа, су, топырақ, тіршілік) жеке-дара, оқшау дами алмайды, олар бір-біріне тәуелді. Оның негізгі жалпы заңдылықтарына: біртұтастығы, зат және энергия айналымы, ырғақтылық және зоналылық заңдылықтары жатады.