§11. Қазақстандағы минералды ресурстардың таралу заңдылықтары
Кенді, шөгінді (отындық) пайдалы қазбалар және бірегей кен орындарын зерттеу
⛏️ 1-бөлім: Кенді пайдалы қазбалар
1. Кенді пайдалы қазбалардың геологиялық тегі және таралу заңдылығы қандай?
▼
Жауап: Кенді пайдалы қазбалар магмалық және метаморфтық процестерден түзіледі[cite: 1, 2]. Олар негізінен қатпарлы аймақтарда (Сарыарқа, Алтай, Тань-Шань, Мұғалжар) және платформалардың фундаментінде орналасқан[cite: 1, 2].
✓ +10 ұпай
2. Қазақстан қандай металл ресурстарының қоры бойынша әлемде алдыңғы қатарда?
▼
Жауап: Вольфрам, мыс, хромит, марганец, цинк, қорғасын, темір және уран қорлары бойынша әлемдегі жетекші орындарды иеленеді[cite: 2, 4].
✓ +10 ұпай
3. Қара металдардың (темір мен марганец) негізгі кен орындарын атаңыз.
▼
Жауап: Темір: Соколов-Сарыбай, Лисаков, Качар, Қашар (Қостанай облысы)[cite: 2]. Марганец: Атасу, Жезді (Қарағанды және Ұлытау облыстары)[cite: 2].
✓ +10 ұпай
4. Түсті металлургияның негізгі базалары қай өңірлерде шоғырланған?
▼
Жауап: Шығыс Қазақстан (Кенді Алтай – полиметалл), Орталық және Оңтүстік Қазақстан (Жезқазған, Қоңырат, Бозшакөл – мыс), Кемпірсай (Мұғалжар – хром, никель)[cite: 1, 2, 3].
✓ +10 ұпай
🛢️ 2-бөлім: Шөгінді пайдалы қазбалар (Отын)
1. Шөгінді пайдалы қазбалардың түзілу механизмі мен таралуы қандай?
▼
Жауап: Ежелгі теңіздер, лагуналар мен көлдер түбінде органикалық заттардың шөгуінен түзіледі[cite: 1, 3]. Платформалардың шөгінді тыстарында (ойпаттар мен өгіздерде) таралған[cite: 1, 3].
✓ +10 ұпай
2. Қазақстанның мұнай мен газға бай басты провинцияларын атаңыз.
▼
Жауап: Каспий маңы ойпаты, Маңғыстау, Үстірт, Батыс Сібір платформасының оңтүстік шеті және Торғай иілімі[cite: 3].
✓ +10 ұпай
3. [СУРЕТПЕН ЖҰМЫС] Платформадағы шөгінді қабат пен мұнай-газ тұзағының құрылысын түсіндіріңіз.
▼
Жауап: Мұнай мен газ шөгінді жыныстар ішінде тығыз сазды қабаттармен бүркелген антиклинальды ігістерде (тұзақтарда) және тұз күмбездерінің астында жиналады[cite: 3].
✓ +10 ұпай
4. Қазақстандағы ең ірі көмір алаптары қай жерлерде орналасқан?
▼
Жауап: Қарағанды көмір алабы (тас көмір, кокстелетін көмір) және Екібастұз көмір алабы (ашық әдіспен өндірілетін арзан тас көмір)[cite: 3].
✓ +10 ұпай
💎 3-бөлім: Бірегей кен орындары мен рекордтар
1. Теңіз мұнай-газ кен орнының геологиялық сипаттамасы қандай?
▼
Жауап: 1979 жылы ашылған, геологиялық қоры 3 млрд тоннадан асатын супергигант кен орны[cite: 5]. Ұңғымалар өте тереңде (5500 м дейін) орналасқан[cite: 5].
✓ +10 ұпай
2. Екібастұз көмір алабының бірегейлігі неде?
▼
Жауап: Көмір қабаттарының қалыңдығы 100-180 метрге жетеді, 155 км² шағын аумақта 10 млрд тоннадан астам орасан зор көмір қоры шоғырланған[cite: 5].
✓ +10 ұпай
3. [СУРЕТПЕН ЖҰМЫС] Таулы аймақтағы Көккөл және Құмдыкөл кен орындарының ерекшелігі.
▼
Жауап: Көккөл – 3000 м биіктікте орналасқан ең биік таудағы вольфрам кен орны[cite: 5]. Құмдыкөл (Көкшетау) – Жер шарындағы ең ежелгі микроалмаз кен орындарының бірі[cite: 5].
✓ +10 ұпай
4. Каспий қайраңындағы Қашаған кен орны несімен танымал?
▼
Жауап: Соңғы 40 жылда дүниежүзі бойынша ашылған ең ірі теңіз мұнай-газ кен орны болып табылады[cite: 3].