🔹 1-топ: Ауылшаруашылық саласын ұйымдастыру және Меншік түрлері
1. Ауылшаруашылық саласын ұйымдастыру меншік сипатына қарай қалай бөлінеді және қай түрі ең көп таралған?
Ауылшаруашылық саласын ұйымдастыру жерге иелік ету сипатына қарай жекеменшіктік, мемлекеттік меншік және кооперативтік меншік деп бөлінеді. Ең көп таралғаны — жерге жекеменшік иелігі болып табылады, олар дүниежүзіндегі тауарлық ауылшаруашылық өнімдерінің басым бөлігін өндіреді.
2. Дамыған және дамушы елдердегі аграрлық қатынастардың басты ерекшеліктері мен айырмашылықтары қандай?
Жоғары дамыған елдерде жер қорының біраз бөлігі ірі жер иеленушілердің қолында шоғырланған, бірақ басты қожасы — мемлекет (мысалы, АҚШ-та жер қорының 1/4-і мемлекет меншігінде). Ал дамушы елдерде капиталистік шаруашылықтармен қатар, феодалдық, тіпті ру-тайпалық қатынастар әлі де сақталған. Латын Америкасында жердің басым бөлігін орташа көлемі 2-3 мың га болатын латифундиялар иеленеді.
3. Бұрынғы ТМД мен Шығыс Еуропада жер қалай пайдаланылады және ауыл шаруашылығы кәсіпорындары қандай үш топқа бөлінеді?
Бұл елдерде жер қорының біраз бөлігі фермерлерге, кооперативтер мен жалгерлерге ұзақ мерзімге беріледі, бірақ мемлекет тарапынан тұрақты бақылау жүргізіледі. Ұйымдасуы жөнінен кәсіпорындар үш топқа бөлінеді: шаруа (фермерлік) қожалықтары, кешенді ауылшаруашылық кәсіпорындары және агроөнеркәсіптік холдингтер.
🔹 2-топ: Шаруашылық құрылымдарының сипаттамасы мен Холдингтер
1. Шаруа (фермерлік) қожалықтары мен кешенді ауылшаруашылық кәсіпорындарының айырмашылығы неде?
Шаруа қожалықтары жекеменшік сипат алады, мұнда отбасы мүшелері еңбек етеді және кейде жалдамалы еңбек пайдаланылады. Ал кешенді ауылшаруашылық кәсіпорындары ауқымы жағынан ірі болады, бірнеше салаға маманданады және кооператив немесе акционерлік қоғам түрінде жұмыс істейді.
2. Шаруа қожалықтарының көлемі қалай бағаланады және оған қандай мысал келтіруге болады?
Қожалықтардың көлемі мамандану сипатына байланысты әртүрлі көрсеткіштермен бағаланады. Мысалы, Солтүстік Қазақстандағы астық өсіретін шаруашылықтарда егістік көлемімен, ал малшаруашылығымен айналысатындарында мал басының санымен анықталады.
3. Агроөнеркәсіптік холдингтердің қызметі қандай және Қазақстанда олардың қандай түрлері бар?
Холдингтер инвесторлар мен мүшелерінің қаржылық ресурстарын біріктіріп, ауылшаруашылық шикізатын өндіру, өңдеу және өткізумен айналысады. Қазақстанда мемлекеттік және жекеменшік холдингтер жұмыс істейді. Мысалы, мемлекеттік инвестиция есебінен азық-түлік өндірісі мен экспортты ұлғайту үшін «ҚазАгро» Ұлттық холдингі қызмет етеді.
🔹 3-топ: Өнеркәсіп саласын ұйымдастыру және Кәсіпорындар
1. Өнеркәсіп кәсіпорындары қандай түрлерге бөлінеді және цех пен шағын кәсіпорынның ерекшеліктері қандай?
Өнеркәсіп кәсіпорындары цех, шағын кәсіпорын, фабрика, зауыт, комбинат, концерн түрінде болады. Цехтар қызмет бағыты мен өнім түрі бойынша құрылады (мысалы, «Рахат» фабрикасының цехтары). Шағын кәсіпорындарда жұмысшы саны 100-ге дейін болады, олар біртекті өнім шығаруға маманданады және нарыққа тез бейімделеді.
2. Фабрика мен зауыттың басты айырмашылықтары неде және оларға қандай мысалдар бар?
Фабрикалар жеңіл және өндіруші өнеркәсіпте (мысалы, «Қазақмыс» компаниясының байыту фабрикалары), ал зауыттар мәшине жасау мен ауыр өнеркәсіпте (мысалы, нан, сүт, сусын зауыттары) басым болады. Қазақстандағы ең ірі мәшине жасау зауыты — 2012 жылы Қостанайда іске қосылған «СарыарқаАвтоПром» автокөлік құрастыру зауыты.
3. Комбинат деген не және оның ауыр және жеңіл өнеркәсіптегі көрінісі қандай?
Комбинат — көптеген өндіріс сатыларын біріктіріп, дайын өнімдерді шығаратын кәсіпорындар кешені. Олар ауыр өнеркәсіпте металлургиялық, тау-кен, химия комбинаттары ретінде, ал жеңіл өнеркәсіпте мақта мата, тігін комбинаттары түрінде жұмыс істейді.