🔹 1-топ: Мұнай-газ және уран өнеркәсібі, ресурстық қорлар
1. Мұнай-газ өндірудің адамзат энергиясына әсері және өндірістің ең жоғары көрсеткішке жету болжамы қандай?
Соңғы 40 жыл ішінде адамзаттың энергияны пайдалануы 2,5 есе өсіп отыр. Болжам бойынша, 2025—2050 жылдары халық санының өсуіне байланысты энергия пайдалану кем дегенде екі есе өсуі мүмкін. Егер энергия пайдалану екі есе көбейсе, мұнай өндіру 2010—2020 жылдары, ал газ өндіру 2030—2040 жылдары ең жоғары көрсеткіштерге жетпек.
2. Қазақстанның әлемдік мұнай нарығындағы орны мен ішкі қорларының орналасу сипаты қандай?
Қазақстан барланған мұнай қоры жағынан (3,9 млрд т) әлемде 12-орынды иеленеді. Еліміз аумағының 62% жерінде мұнай кен орындары орналасқан. Ал тек қана Каспий теңізі қайраңындағы барланған мұнай қоры 13 млрд т шамасында бағаланады.
3. Түркістан облысындағы уран кенін өндіру және тасымалдау процесінің қоршаған ортаға әсері қандай?
Түркістан облысындағы Созақ даласында бірнеше уран кенін өндіру орындары бар. Онда қазып алынған уран кенін теміржол торабындағы арнайы контейнерлерге жеткізу үшін жүк мәшинелері ондаған километр жол жүреді. Бұл тасымал процесі жолында кездесетін елді мекендерге белгілі дәрежеде радиоактивті сәуле таратуымен қауіпті.
🔹 2-топ: Өнеркәсіптің экологияға әсері және «қалдықсыз технология» ұғымы
1. Қазақстандағы химия және металлургия кәсіпорындарының қалалар экологиясына тигізетін әсері қандай?
Ірі кәсіпорындар орналасқан Өскемен, Алтай, Балқаш, Жезқазған, Теміртау, Қарағанды, Ақтөбе, Шымкент, Тараз қалаларында ауаның ластану деңгейі жүйелі түрде жоғары екендігі тіркелген. Әуе-ғарыштық мәліметтер бойынша, ластанудың 60 км қашықтыққа дейін созылуы байқалады. Осы аймақтарда ауыр металдардың мөлшері қалыпты деңгейден бірнеше есе асып түседі.
2. «Қалдықсыз технология» ұғымының басты ережесі қандай және ол су шаруашылығында қалай қолданылады?
«Қалдықсыз технологияның» ең басты ережесі — шикізаттың барлық құрамбөліктерін ұтымды және кешенді пайдалану. Мысалы, су шаруашылығында қолданыста болған суды толықтай тазартудан өткізіп, қайтадан басқа қажеттілікке пайдалану немесе өнеркәсіпте суды пайдаланған соң тазартудан өткізіп, арнаулы суқоймаларына жинақтау жүзеге асырылады.
3. Кендерді кешенді өңдеуде қалдықсыз технологияны енгізудің тиімділігі мен қиындықтары неде?
Балқаш, Жезқазған кен-металлургия кәсіпорындарында қалдықсыз технология жақсы жолға қойылған. Бұл шаралар көп қаражатты қажет ететініне қарамастан, табиғат қорғау бағытындағы пайдасы өте зор. Сондықтан болашақта барлық салалар осы технологияны басшылыққа алуы керек.
🔹 3-топ: Заманауи технологиялық бағыттар және мұнай экологиясы
1. Компьютерлендіру, автоматтандыру және энергетиканы қайта құру технологияларының маңызы қандай?
Компьютерлендіру өнеркәсіп роботтарының пайда болуымен байланысты дамып, еңбек өнімділігін арттырады. Автоматтандыру салалары әсіресе АҚШ, Жапония, ГФР мен жаңа индустриялық елдерде кең таралған. Ал энергетиканы қайта құрудағы басты мақсат (мысалы, ЭКСПО-2017) — баламалы, қалпына келетін немесе мүлде сарқылмайтын энергия көздерін іздестіру болып табылады.
2. Химия, биотехнология және ғарышты игеру салаларындағы жаңа бағыттар экономикаға қалай әсер етеді?
Химия саласында жаңа материалдар (жартылай өткізгіштер, қыш өнімдері, оптикалық талшықтар) өндірісі жолға қойылуда. Биотехнологияны енгізу шикізат пен азық-түлік ресурстарын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Ал ғарышты игеру әуе-ғарыштық өнеркәсіптің қалыптасуына және жаңа құралдар мен құймалардың басқа да салаларда қолданылуына жол ашты.
3. Қазақстанда мұнай өңдеу қай қалаларда жүргізіледі және оның экологиялық зардаптары қандай?
Мұнайды өңдеу жұмыстары Атырау, Павлодар, Шымкент қалаларындағы зауыттарда жүргізіледі. Дегенмен, шикізаттың көбі әртүрлі қалдықтар түрінде қоршаған ортаны ластайды. Табиғатты ластау процесі өнеркәсіптің барлық сатысында, яғни геологиялық барлаудан бастап ең соңғы дайын өнімді пайдалануға дейінгі кезеңдердің бәрінде жүріп отырады.