1-жұп: Дамыған елдердің экономикалық жіктелуі және «Үлкен Жетілік» әлеуеті
1. Дамыған елдерді әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштері негізінде қандай негізгі топтарға жіктейді және олардың әлемге ықпалы қандай?
📚Дамыған елдер әлемдік экономиканың жай-күйін, даму бағыттары мен өзгеру сипатын тікелей анықтап беретін қуатты күш болып табылады. Осы орайда 🌍бұл мемлекеттер әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштеріне қарай жоғары дамыған елдер, Батыс Еуропаның шағын капиталистік елдері, «Қоныс аударған капитализм» елдері және Азиядағы жаңа индустриялық елдер болып бөлінеді. 🔬Мәтінде келтірілгендей, бұл елдерде әлемдік жиынтық өнімнің 3/4 бөлігі өндіріліп, ресурстардың басым бөлігі пайдаланылуы олардың жаһандық ықпалы өте үлкен екенін тікелей дәлелдейді.
2. «Үлкен Жетілік» тобына қандай басты капиталистік елдер енеді және олардың жаһандық саудадағы орны қандай?
💡Бұл топқа кіретін мемлекеттер жоғары деңгейде дамығандықтан, халықаралық аренада «өркениет локомотивтері» деп те аталады. Нәтижесінде 🔍бұл беделді топтың құрамына АҚШ, Канада, Германия, Ұлыбритания, Франция, Италия және Жапония мемлекеттері енеді. 📈Іс жүзінде әлемдегі «500-дің клубы» аталған аса ірі 500 ұлтаралық бірлестіктің 400-ден астамы осы елдерде орналасқан және олардың үлесіне жалпы жылдық сату көлемінің 90%-ы тиесілі болады.
3. АҚШ экономикасының макроэкономикалық құрылымы мен оның сипаты қалай сипатталады?
🌱АҚШ соңғы 100 жыл бойы әлемдік экономикада жетекші орын алып, қазіргі кезде ЖІӨ көлемі жөнінен Қытайдан кейінгі екінші орында тұр. Бұл ретте 🗺️елдің ЖІӨ құрылымы қызмет көрсету саласы — 80,0%, өнеркәсіп — 19,1%, ауылшаруашылығы — 0,9% болып бөлінеді. 📋Ең маңыздысы — әлемдегі ең ірі Нью-Йорк қор биржасының жылдық айналымы 21 трлн долларды құрауымен бірге, бұл көрсеткіштер АҚШ-тың нағыз постиндустриялық ел екендігін айқын көрсетеді.
2-жұп: Батыс Еуропаның шағын елдері және «Қоныс аударған капитализм»
1. Батыс Еуропаның шағын капиталистік елдері халықаралық еңбек бөлінісінде қандай нақты салаларға маманданған?
💧Шағын капиталистік елдердің экономикасы ауқымды болмаса да, олардың әлемдік нарықта айрықша маманданған салалары бар. Сондықтан 📌Бельгия мен Нидерланд порт шаруашылығымен (Роттердам, Антверпен) және электр техникасы өндірісімен тығыз байланысты зерттеледі. 📝Сонымен қатар, Норвегия халықаралық теңіз тасымалына, Швейцария қаржы орталықтары мен сағат өндірісіне, Финляндия целлюлоза-қағазға, ал Швеция машина жасау мен металлургия өнеркәсібіне маманданып, өздерінің өндірістік жолын қалыптастырған.
2. Швейцария мен Нидерланд елдерінің халықаралық деңгейдегі шаруашылық ерекшеліктері мен жетістіктері қандай?
🎯Кішігірім мемлекеттердің тар бағыттағы жоғары нәтижелерге қол жеткізуі заманауи шаруашылықтың негізгі қозғаушы күші болып табылады. Осы ретте 📖Швейцарияда банк секторының ЖІӨ-дегі үлесі 9%-ды құрап, елде 400-ден астам жекеменшік банк пен 4 мыңнан астам қаржы мекемесі жұмыс істейді. 📊Бұған қоса, Нидерланд елінің гүл өсірушілері әлемдік гүл нарығының жартысынан астамын жаулап алған және жылыжайлар ауданы (15 мың га) бойынша дүниежүзінде 1-орынды иеленеді.
3. «Қоныс аударған капитализм» елдеріне қандай мемлекеттер жатады және олардың басты шаруашылық сипаты қандай?
🗂️Бұл ұғым дамыған капиталистік елдердегі дайын қатынастар мен нарықтық үлгілердің бұрын бұл жүйе тән болмаған аймақтарға енгізілуін білдіреді. Керісінше ⛓️бұл ерекше топшаға бұрын Ұлыбританияның отары болған Аустралия Одағы, Израиль, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка Республикасы жатады. 📑Осы орайда бұл елдердің экономикасында әлемдік алпауыттар жетекші рөл атқарады, әрі басқа дамыған елдермен салыстырғанда тау-кен өнеркәсібінің үлесі жоғары болып, экспортында шикізат пен ауылшаруашылық өнімдері басымдық танытады.
3-жұп: Азиядағы жаңа индустриялық елдер және жаһандық әлеует
1. Азиядағы жаңа индустриялық елдердің алғашқы легіне қай мемлекеттер кіреді және олар халықаралық деңгейде қалай бағаланады?
🎓Бұл топқа кіретін аймақтар өздерінің экономикалық көрсеткіштері мен әлемдік экономикадағы орны жағынан дамыған елдер ұғымына толық сәйкес келеді. Бұл елдер Корея Республикасы, Сингапур, Сянган (Гонконг) және Тайвань мемлекеттері ретінде айқын көрінеді. 🛠️Халықаралық валюта қоры оларды «экономикасы дамыған елдер», Әлемдік банк «табыс деңгейі жоғары елдер» деп атаса, ал БҰҰ тарапынан адам дамуының индексі өте жоғары елдер ретінде сипатталуы зор ілгерілеуді дәлелдейді.
2. Корея Республикасы мен Сянганның (Гонконг) шаруашылық құрылымындағы басты айырмашылықтар мен жетістіктер қандай?
⏳Жаңа индустриялық елдердің ішкі өндірістік құрылымы мен салалық бағыттары олардың жаһандық нарықтағы орнын айқын көрсетеді. Тікелей алғанда 📕Корея Республикасында ЖІӨ құрылымында өнеркәсіп үлесі (39,3%) басым болып, ол әлемдік кеме өндірісі нарығының 45%-ын иеленеді. ⚙️Демек, керісінше Сянганда қызмет көрсету саласы айқын басымдылыққа (ЖІӨ-нің 92,3%-ы) ие, сондай-ақ мұнда қаржы айналымы жөнінен әлемде 6-орын алатын Гонконг қор биржасының дүниежүзілік деңгейде айрықша орны бар.
3. Дамыған елдердің Жер шарындағы демографиялық үлесі қандай және олардың ғылыми-экономикалық маңызы неде?
📝Дамыған елдердің батыстық үлгідегі мемлекеттерден негізгі айырмашылығы — барлық маңызды салаларда мемлекеттің жетекші рөл атқаруы болып табылады. Бұл бағытта Жер шары халқының бар болғаны 17%-ы ғана осы дамыған елдерде тұратыны анықталған. 📥Осылайша, халық санының аздығына қарамастан, бұл елдердің тұрғындары қазіргі дүниенің экономикалық және ғылыми-техниалық әлеуетінің негізгі әрі ең басты бөлігін қалыптастырып отыр.