🔹 1-топ: Жер және орман ресурстары, олардың қазіргі жағдайы
1. Адамзат санының артуы жер ресурстарына қалай әсер етеді және жан басына шаққандағы көрсеткіштер қандай?
Адамзат саны артқан сайын, жер ресурстарына сұраныс арта береді, яғни жарамды жерлерге жүктеме күшейеді. Қазіргі кезде әрбір Жер шары тұрғынына орташа есеппен 0,2 га жыртылатын жер тиесілі болса, 2050 жылы бұл көрсеткіш 0,07 га болады деп күтілуде, ал Қазақстанда жан басына шаққанда 1,3 га болып табылады.
2. Жер ресурстарын пайдаланудағы басты мәселе не және оған қандай факторлар себеп болады?
Жер ресурстарын пайдаланудағы басты мәселе — жердің деградациясы. Ол топырақ құнарлылығының төмендеуі, су және жел эрозиясы, топырақтың ластануы, су басу, қайтара тұздану мен батпақтану, жайылымдардың өнімділігінің төмендеуі әсерінен болады.
3. Жер қорының кемуі мен эрозияның салдары қандай ауқымда көрініс табады?
Қазіргі кезде адамзат бұрын пайдаланып келген жер қорының 2 млрд гектардан астамынан осы деградациялық факторлардың салдарынан айырылып қалған. Жыл сайын тек қана эрозия әсерінен 6-7 млн га жер айналымнан шығып қалады.
4. Орман ресурстарының қазіргі жағдайы мен оларды кесу қарқыны туралы не айтуға болады?
Орман ресурстары биологиялық ресурстардың маңызды түрі болып табылады және ормандар мен бұталар 4 млрд га жерді (құрылықтың 31%-ы) алып жатыр, ал ағаш сүрегінің қоры 330 млрд м³ құрайды. Дегенмен, қазіргі таңда орманды кесу қарқыны оны қалпына келтіру қарқынынан асып түседі.
🔹 2-топ: Орманның қысқару кезеңдері, экожүйенің бұзылуы және табиғатты пайдалану түрлері
1. Орман алқаптарының адам әрекетінен қысқару тарихы қандай негізгі кезеңдерден тұрады?
Орманның қысқаруы өте ертеден басталған: 1) Жерорта теңізі жағалауы, Үндістан, Қытайдың шығысында жерді ауылшаруашылық мақсатта пайдалану; 2) Орта ғасырлардағы Еуропадағы екінші рет қысқаруы; 3) Еуропалықтардың Жаңа дүниені игеруімен байланысты үшінші кезең; 4) ХХ ғасырдың басынан басталған қазіргі заманғы төртінші кезең.
2. ХХ ғасырдан басталған орманның төртінші қысқару кезеңі қандай елдерде және қалай көрінді?
Бұл жағдай, әсіресе, тропик маңайындағы Филиппин, Малайзия, Индонезия, Бразилия сияқты елдерде ерекше белең алды. Оларда ағаш сүрегін дайындау ісі бұрынғыдан 5-7 есеге күрт өсіп, нәтижесінде бұл елдердегі орман алқабының 90%-ға жуығы жойылып кеткен.
3. Орман экожүйесінің бұзылуы қандай жаһандық экологиялық салдарға әкеледі?
Орман экожүйесінің бұзылуы: 1) жылыжайлық газдардың атмосфераға кедергісіз енуіне; 2) топырақ деградациясы мен эрозияның күшеюіне; 3) жергілікті және құрлықтық ылғал айналымы жиілігінің қысқаруына; 4) биоалуантүрліліктің азаюы мен экологиялық тізбектердің бұзылуы сияқты ғаламдық өзгерістерге әкеледі.
4. Табиғатты жалпы және арнаулы пайдаланудың, сондай-ақ тиімді пайдаланудың мәні неде?
Табиғатты жалпы пайдалану техникалық құралдарсыз, қоршаған ортаға кері әсерін тигізбестен жүзеге асырылса, арнаулы пайдалану рұқсаты бар мемлекеттік ұжымның басшылығымен жүргізіледі. Табиғатты тиімді пайдалану барысында ресурсқа деген сұранысты толықтай қамтамасыз ету және экологиялық тепе-теңдікті сақтау талап етіледі.