Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов (1835–1865) – қазақтың ұлы ғалымы, тарихшысы, этнографы, географы, әдебиетші және қоғам қайраткері. Ол қазақ халқының мәдениеті мен тарихын зерттеуде аса зор үлес қосқан тұлға болып саналады.

Шоқан 1835 жылы қазіргі Қызылжар облысының Шыңғыс ауылында дүниеге келді. Оның әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы – белгілі батыр және халық қаһарманы болған. Шоқан бала кезінен орыс және қазақ тілдерін меңгеріп, кейін Омск әскери кадет корпусында оқыды. Бұл білім оған орыс ғылымы мен мәдениетімен танысуға мүмкіндік берді.

Ғалым 1855 жылы Қазақ даласын зерттеу үшін алғашқы экспедицияға аттанды. Оның еңбектерінде қазақтардың тұрмыс-тіршілігі, салт-дәстүрлері, әдет-ғұрыптары кеңінен баяндалған. Шоқан қазақ халқының тарихын алғаш рет жүйелі түрде жазған, оның «Қазақ хандарының тарихы» еңбегі қазақ тарихнамасында маңызды орынға ие болды.

Сонымен қатар, Шоқан қазақтардың ауыз әдебиетін жинастырып, халық әндері мен жырларын зерттеді. Оның зерттеулері Қазақстандағы мәдени мұраны сақтау мен дамытуға негіз болды.

Ғалым география саласында да танымал болды: ол қазақ даласының картасын жасауға үлес қосты, сондай-ақ Жетісу мен Алтай өңірлерін зерттеді. Шоқан Уәлиханов – Қазақстандағы алғашқы этнографтардың бірі, ол өз заманының ғылыми деңгейінде көптеген зерттеулер жүргізді.

Өкінішке орай, Шоқанның өмірі тым қысқа болды – ол 1865 жылы 30 жасында қайтыс болды. Бірақ оның ғылыми мұрасы қазақ халқының тарихын, мәдениетін тануда үлкен маңызға ие болып қала береді.

Шоқан Уәлихановтың еңбектері қазақ халқының өзін-өзі тануына, ұлттық сананың қалыптасуына жол ашты және қазіргі заманғы ғылымға үлкен үлес қосты.