1-жұп: Табиғатты пайдалану мен экологиялық құқықтың қалыптасуы
1. Адам мен табиғат арасындағы өзара байланыс және оның тудыруы мүмкін салдарлары қандай?
📚Табиғатты тиімді пайдаланудың қағидаттары ең алдымен адамның іс-әрекетімен тікелей байланысты. Осы орайда 🌍адам әр кезде табиғатпен тығыз байланыста өмір сүреді, оның байлықтарын пайдаланады және өз іс-әрекеті арқылы табиғатқа әсер етеді 🔬және бұл ретте белсенділік артып, адамның табиғатқа әсері зиянды салдарлар тудыруы мүмкін екендігі ғылыми тұрғыда толық дәлелденген.
2. Мемлекет тарапынан шығарылатын экологиялық құқық ұғымы нені білдіреді және оның мақсаты не?
💡Мемлекет әрқашанда табиғи ортаны осындай зиянды әрекеттерден қорғау үшін белгілі бір құқықтық ережелер шығарады. Нәтижесінде 🔍табиғи ортаны адамның зиянды әрекеттерінен қорғауға бағытталған ережелердің жиынтығы экологиялық құқық деп аталады 📈мысалы, бұған қоса экологиялық құқық тарихи тұрғыда қазіргі және болашақтағы ұрпақ мүддесі үшін қоршаған ортаны сақтап қалу мақсатын бірегей көздейді.
3. Табиғи экологиялық жүйелерді сақтау мен жақсартуда қандай бақылау шаралары қажет?
🌱Табиғи экологиялық жүйелерді сақтау, жақсарту, қалпына келтіру, тиімді пайдалану ісі басты орында тұр. Осы ретте 🗺️бұл үдерістер міндетті түрде мемлекеттің қатысуымен ғана жүйелі түрде жүзеге асырылады 📋және бұл жағдай азаматтар мен ұйымдар арасындағы өндірістік қатынастарға тұрақты бақылау жүргізіп отыруды мемлекеттік деңгейде қажет етеді.
2-жұп: Жаһандық экологиялық дағдарыстар және халықаралық декларациялар
1. ХХ ғасырдың ортасында әлемдегі экологиялық жағдайдың өзгеруі адам өміріне қалай әсер етті?
💧Адамның табиғатқа тигізетін кері әрекетінің әсері салдарынан жаһандық дағдарыс белең алды. Сондықтан 📌ХХ ғасырдың ортасында әлемдегі экологиялық жағдай күрт төмендеп кеткені баршамызға айқын мәлім 📝және бұл көрсеткіште экологиялық жағдайдың нашарлағаны соншалық, бүгінде ол әлемнің кейбір аймақтарында адамның тұрмыс-тіршілігімен қоса, оның өмірі үшін де үлкен қатер тудырып отыр.
2. Тұрақты даму жөніндегі Йоханнесбург Бүкіләлемдік саммитінде қандай мәселе атап айтылды?
🎯Халықаралық деңгейдегі ең ірі жиындардың бірі — тұрақты дамуды қамтамасыз ету бағыты болды. Осы ретте 📖2002 жылы Йоханнесбургте (ОАР) тұрақты даму жөнінде өткізілген Бүкіләлемдік саммит ұйымдастырылды 📊ал онда бүгінгі күні биологиялық әртүрлілік жылдам қарқынмен азайып бара жатқандығы ең басты мәселе ретінде арнайы атап айтылды.
3. 1992 жылғы Рио-де-Жанейро конференциясы мен оған Қазақстанның қатысуы қалай сипатталады?
🗂️Қоршаған ортаны қорғау мақсатында халықаралық құқықтық құжаттар қабылдау ісі жаңа белеске көтерілді. Керісінше ⛓️1992 жылы маусымда Рио-де-Жанейро қаласында өткен қоршаған орта және оны дамыту жөніндегі БҰҰ-ның конференциясы өтті 📑бұл тәсілде мысалы, осы мәселе бойынша арнайы маңызды декларация қабылданып, аталған декларацияға Қазақстан Республикасы да мемлекет ретінде толығымен қосылды.
3-жұп: Б. Коммонердің экологиялық заңдары және жүйелік біртұтастық
1. Б. Коммонер ұсынған экологияның алғашқы екі заңының негізгі мәні неде?
🎓Белгілі американдық эколог-ғалым Б. Коммонер экологияның негізгі заңдарын былайша нақты түсіндіреді. Бұл танымал тәсілдер бойынша «барлығы бір-бірімен байланысты»: бұл табиғаттағы біртұтастық заңдылығына толық негізделеді 🛠️ал оның екіншісі ретінде «барлығы әйтеуір бір жаққа кетуі керек»: бұл заңдылық биосфераның сақталуы үшін зат айналымының қажеттілігін айқын түсіндіреді.
2. Экологияның үшінші және төртінші заңдары адам іс-әрекетін қалай шектейді?
⏳Ғалымның тұжырымдары қоршаған ортаның ішкі заңдылықтарын тереңірек түсінуге тікелей бағытталған. Одан кейін 📕үшінші заң «табиғат ненің жақсы екенін біледі»: бұл табиғатқа жақын болуды, алайда табиғаттағы жүйелердің тұтастығын сақтауды талап етеді ⚙️демек, төртінші заң «ешнәрсе тегін берілмейді»: әрбір жаңа жетістік бұрынғы құндылықтардың орнын алмастыратындығын ескертеді.
3. Б. Коммонер заңдарынан туындайтын басты қорытынды мен назарда ұсталатын мәселе не?
📝Экологияның негізгі заңдылықтарын білу әрбір азаматтың күнделікті іс-әрекетінен айқын көрінуі тиіс. Бұл бағытта біздің әрбір іс-әрекетіміз қоршаған ортаға қалайда өзіндік әсерін тигізетіндігі ешбір күмәнсіз айқын болып табылады 📥осылайша, қоршаған ортаны мейлінше қорғауды үнемі басты назарда ұстауымыз қажет екендігі осы заңдардан туындайтын негізгі қорытынды ретінде бағаланады.
4-жұп: Мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау шарттары және Конституцияның 31-бабы
1. Мемлекет тарапынан барлық қызметтік ұжымдарға қоршаған ортаны қорғау бойынша қандай шаралар жүктеледі?
📚Қоршаған ортаны қорғаудың негізгі шарттары мемлекеттік деңгейде арнайы бекітіліп, міндеттеледі. Осы орайда 🌍мемлекет тарапынан барлық қызметтік ұжымдарға қоршаған ортаны қорғау бойынша экономикалық, техникалық, ұйымдық және құқықтық шараларды жүзеге асыру міндеттеледі 🔬және бұл шаралардың барлығы заңдар мен басқа да құқықтық ережелерге негізделуі қажет, сондай-ақ өз кезегінде барлық заңдар құқықтық қағидаттарға сүйеніп жасалады.
2. Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабына негізделген алғашқы қағидаттар қандай?
💡Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабына негізделіп жасалынған ережелер қоршаған ортаны қорғаудың негізгі қағидаттары болып саналынады. Нәтижесінде 🔍біріншісі — қолайлы қоршаған орта және тұрақты даму жағдайында адам құқығының басымдылығы қағидаты, бұл ретте адамдардың табиғатпен үйлесімділікте, салауатты және жемісті өмір сүруге құқығы бар 📈мысалы, бұған қоса келесі ретте мемлекеттің табиғи ресурстарды пайдалануға егемендік қағидаты бекітіліп, мемлекет қоршаған ортаны қорғау саласында тиімді деп саналатын заңдық актілерді қабылдайды.
3. Әрбір адамның қоршаған ортаны қорғауға қатысуы және жауапкершілік қағидаты қалай өріледі?
🌱Адам мен табиғат арасындағы байланыста жауапкершілік мәселесі ең басты орындардың біріне ие. Осы ретте 🗺️әрбір адамның қоршаған ортаны қорғау ісіне қатысу қағидаты бойынша табиғаттың жағдайы әрбір адамның іс-әрекетіне тікелей байланысты болады 📋және бұл жағдайда барлығымыз табиғат үшін жауаптымыз, сондай-ақ болашақ ұрпақ үшін табиғат байлығын сақтауға бар күшімізді жұмсауға тиістіміз, сонымен бірге қоршаған ортаны қорғаудағы жауапкершілік қағидаты жер бетінің барлық бөліктеріне: құрлыққа да, теңізге де қатысты қолданылады.
5-жұп: Табиғаттың ерекше аумақтары мен табиғи ортаны пайдалану басымдылығы
1. Қазақстандағы ерекше бақылауға алынған аумақтар мен Қызыл кітаптың маңызы қандай?
💧Табиғаттың ерекше аудандары арнаулы жағдайда және мемлекеттің қатаң бақылауында қорғалуы тиіс. Сондықтан 📌Қазақстанда осындай ерекше бақылауға алынған, табиғаты өзгеріссіз күйінде сақталған түрлі қорықтар мен қорықшалар бар 📝және бұл бағытта табиғи ортаны пайдаланудағы басымдылық қағидаты табиғат байлықтарын ысырап қылмай, ұқыпты пайдалану қажеттілігінен туындайды, осы орайда Қазақстанда мемлекет тарапынан ерекше қорғауға алынған өсімдіктер мен жануарлар тізімі жазылған Қызыл кітап бар.
2. Сексеуіл ағашын қорғау мысалында мемлекеттік тыйымдар қалай жүзеге асырылады?
🎯Қызыл кітапқа енген бірегей өсімдік түрлерін сақтап қалу үшін шұғыл заңдық шаралар қолданылады. Осы ретте 📖нақты мысал ретінде алсақ, қазіргі уақытта сексеуіл өсімдігі жойылып кету жағдайында тұрғандығы анықталған 📊ал бұл жағдайда заң бойынша мемлекет тарапынан қорғау күшейтіліп, сондықтан да оны кесуге де, пайдалануға да толығымен қатаң тыйым салынған.
3. Ластанудың алдын алу және халықаралық ынтымақтастық қағидаттарында не қарастырылған?
🗂️Қоршаған ортаның тазалығын сақтау үшін алдын алу және халықаралық байланыстарды нығайту көзделеді. Керісінше ⛓️қоршаған ортаны ластаудың және табиғатқа өзге де зиянды әсер етудің алдын алу қағидаты бойынша шаралар мемлекет тарапынан ұйымдастырылады және оның орындалуы қатаң бақылауға алынады 📑бұл тәсілде мысалы, қоршаған ортаны қорғау саласындағы тығыз халықаралық ынтымақтастық қағидаты негізінде бұл бағыттағы шаралар да мемлекет құзырында, халықаралық ұйымдар аясындағы жұмыстармен тығыз байланысты жүргізіледі.
6-жұп: Халықтың экологиялық хабардарлығы мен Конституциялық құқықтардың кепілдігі
1. Халықтың экологиялық хабардар болу қағидаты және күнделікті өмірдегі тыйымдар қандай?
🎓Қоршаған ортаға қатысты мәселелер бойынша халықтың үнемі хабардар болу қағидаты үлкен мәнге ие. Бұл танымал тәсілдер бойынша әрбір адам экологиялық сауатсыздық, тек оның жеке басына ғана емес, сондай-ақ оның айналасына да зардабын тигізетінін терең білуі керек 🛠️ал оның нақты мысалы ретінде, орманда от жағуға, полиэтилен, резина, пластик материалдарын өртеуге болмайтыны, улы заттарға ұқыпты болу керектігі барынша қатаң ескертіледі.
2. ҚР Конституциясының 31-бабында лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі туралы не делінген?
⏳Конституциялық заңнама талаптары азаматтардың денсаулығы мен өмір сүру қауіпсіздігін толықтай кепілдендіреді. Одан кейін 📕Қазақстан Республикасы Конституциясының 31-бабында былай деп анық жазылған: «Мемлекет адамның өмір сүруі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ортаны қорғауды мақсат етіп қояды» ⚙️демек, заңның жалғасы ретінде адамдардың өмірі мен денсаулығына қатер төндіретін деректер мен жағдаяттарды лауазымды адамдардың жасыруы заңға сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.
3. Бүгінгі күні әрбір адамның салауатты табиғи ортаға құқығы қандай мәселелерді қамтиды?
📝Азаматтардың экологиялық құқықтары заң жүзінде бекітіліп, бірнеше негізгі бағыттардан тұрады. Бұл бағытта халықаралық және ұлттық стандарттарға сай келетін шынайы мүмкіндіктерге қол жеткізу, экологиялық қауіпсіздікке байланысты шешімді дайындауға, талқылауға және қабылдауға қатысу, қоршаған табиғи ортаның жай-күйі туралы тиісті ақпараттар алу қарастырылған 📥осылайша, қоршаған ортаның ластануы нәтижесінен адам денсаулығына келтірілген зиянды мемлекеттің өтеу құқығына ие бола алатындығы заңды түрде толық айқындалады.
7-жұп: Тұрақты даму тұжырымдамасы және халықаралық «Рио» конференциялары
1. Біріккен Ұлттар Ұйымы әзірлеген Тұрақты даму тұжырымдамасының басты мақсаты неде?
📚Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) қоршаған ортаны қорғаудың жаһандық даму бағыттарын айқындап берді. Осы орайда 🌍ұйым қоршаған ортаға және болашақ ұрпаққа зиян келтірмейтін, қазіргі адамның өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыруды қамтамасыз ететін тұрақты даму тұжырымдамасын әзірледі 🔬және бұл маңызды құжат ретінде танылған тұрақты даму тұжырымдамасы — қоғам мен табиғат арасындағы тепе-теңдікті сақтаудың басты негізі болып табылады.
2. 1992 жылғы Рио-де-Жанейро Декларациясы және оның аясында Қазақстанда қабылданған заңдардың мақсаты қандай?
💡1992 жылы БҰҰ-ның конференциясында Қоршаған орта және оны дамыту жөнінде Рио-де-Жанейро Декларациясы қабылданды. Нәтижесінде 🔍бұл құжат 27 ұстаныммен бекітіліп, Қазақстан да осы декларацияға ресми түрде қосылды 📈мысалы, бұған қоса декларация аясында Қазақстанда қоршаған ортаны қорғауға байланысты бірнеше заң қабылданды, олардың басты мақсаты — еліміздің табиғат байлықтарын болашақ ұрпақ үшін сақтау болып табылады.
3. БҰҰ-ның «Рио+20» конференциясында Қазақстан қандай жаһандық бағдарламаларды таныстырды?
🌱Халықаралық деңгейдегі экологиялық бастамалар жиырма жылдан кейін жаңа қарқынмен қайта жалғасын тапты. Осы ретте 🗺️2012 жылы 20-22 маусым аралығында, 20 жыл өткен соң БҰҰ-ның «Рио+20» атты конференциясы өткізілді 📋және бұл конференция жұмысына Қазақстан делегациясы да белсене қатысып, олар Қазақстан Республикасының Жаһандық энергия-экологиялық стратегиясы мен «Жасыл көпір» бағдарламасын әлемдік деңгейде таныстырды.
8-жұп: Демократиялық мемлекеттің басты мақсаты және азаматтардың экологиялық міндеті
1. Қоршаған ортаны қорғау және қолайлы жағдай туғызу демократиялық мемлекетте қалай жүзеге асады?
💧Қоршаған ортаны қорғау мен адамның өмір сүруі үшін қолайлы жағдай туғызу — демократиялық мемлекеттің басты мақсаты. Сондықтан 📌осыған байланысты мемлекет өз органдарының кешенді экономикалық, техникалық шараларын іске асырады 📝және бұл жүйеде мемлекет ұйымдастырушылық және құқықтық шараларды толық көлемде жүзеге асыруға заң жүзінде міндетті болып табылады.
2. Әрбір адамның табиғат алдындағы құқығы мен бұлжымас міндеті мәтінде қалай қорытындыланған?
🎯Мәтіннің соңында әрбір азаматтың қоршаған ортаға қатысты құқықтары мен парыздары нақты қорытындыланады. Осы ретте 📖әрбір адамның табиғаты қолайлы қоршаған ортада салауатты өмір сүруге толықтай құқығы бар екендігі бекітілген 📊ал сонымен бірге әрбір адам табиғатты аялау керектігін, қоршаған ортаны ластамауы қажеттігін де ешқашан естен шығармауы тиіс екендігі баса айтылған.