1-жұп: Шикізат өндірісі және қалдықсыз технологиялардың заңнамалық негіздері
1. Дүниежүзіндегі жан басына шаққандағы шикізат пен қалдықтардың қазіргі арақатынасы қандай?
📚Қазіргі таңда дүниежүзінде әрбір тұрғынның жан басына шаққанда, орташа есеппен жылына 20 тоннаға жуық шикізат өндіріледі. Осы орайда 🌍өнімдерді өңдеуге 800 тонна су мен 2,5 кВт энергия жұмсалғанымен, олардың шамамен 90–98%-ы қалдық ретінде ортаға қайта шығарылады 🔬және бұл жағдайдың салдарынан жыл сайын әлемде жүз миллиард тоннаға жететін орасан көп қалдық заттар жинақталып отыр.
2. Дамыған елдердегі қалдықтарды пайдаға асыру деңгейі және қай салаларда бұл үдеріс кенжелеп қалған?
💡Дамыған елдердің өзінде ауылшаруашылығы қалдықтарының 90%-ы, автокөлік қораптарының 98%-ы пайдаға асырылады. Нәтижесінде 🔍техникалық майлардың да 90%-ы қайта өңдеуден өтіп, кәдеге жарап жатқаны байқалады 📈бірақ бұған қарама-қарсы өнеркәсіп пен құрылыс қалдықтарының, кен өндіру және металлургия өндірісі қалдықтарының маңызды бөлігі мүлдем пайдаға асырылмай қалуда.
3. Жалпы Еуропалық кеңестің Декларациясында қалдықсыз технологияның мәні қалай тұжырымдалған?
🌱Женевада 1979 жылы қабылданған Декларацияда қалдықсыз технологияға халықаралық деңгейде нақты анықтама берілген. Осы ретте 🗺️бұл ұғым адам қажеттіліктері шеңберінде табиғи ресурстар мен энергияны дұрыс пайдалануды қамтамасыз етуді көздейді 📋және қоршаған ортаны қорғау үшін қолданыстағы барлық білімдерді, әдістер мен құралдарды тәжірибеде оңтайлы қолдану болып табылады.
2-жұп: Өндірісті жобалау ұстанымдары және қоршаған ортаны қорғаудың биотехнологиялық әдістері
1. Қалдықсыз технология өндірістерін құрудың негізгі ұстанымдары мен тиімді технологиялық шаралары қандай?
💧Өндірістерді құру барысындағы негізгі ұстаным — жобалау мен қолдануды дұрыс деп таныған әдістерді таңдау. Сондықтан 📌шикізат пен энергиялық ресурстарды толық пайдалануға бағытталған нақты шаралар үш үлкен топқа бөлінеді 📝және бұл жүйеде тазарту құрылғыларының жұмысын жетілдіру, атмосфера құрамын қорғау, жер мен өсімдік ресурстарын қалпына келтіру шаралары жүзеге асырылады.
2. Экологиялық сала бойынша қолданылатын биотехнологиялық әдістердің басты ерекшелігі неде?
🎯Биотехнологиялық әдістер биологиялық нысандардың тіршілік әрекеті өнімдері мен бактериялардың метаболизміне негізделеді. Осы ретте 📖мысал ретінде су ерітінділерін қолдану арқылы кен қазбаларынан металдарды алудың гидро-металлургиялық әдісін көрсетуге болады 📊ал бұл үдерістің ең негізгі бағыттарының бірі — металдарды арнайы бактериялы-химиялық сілтісіздендіру жұмысы болып саналады.
3. Қатты қалдықтарды қайта өңдеудегі анаэробтық ферментация әдісі қалай жүзеге асады?
🗂️Энергетикалық мақсаттармен қатты қалдықтарды өңдеу биотехнологиясында анаэробтық ферментация әдісі қолданылады. Керісінше ⛓️бұл үдеріс мүлдем оттегісіз ортада және әртүрлі арнайы микроорганизмдер тобының көмегімен іске асырылады 📑бұл тәсілде биогазды пайдаға асыру арқылы энергия тапшылығын айтарлықтай төмендетуге және қоршаған ортаға түсетін антропогендік жүктемені азайтуға толық мүмкіндік туады.
3-жұп: Жасыл энергетика, дәстүрлі экодизайн және қалалардағы қоқыс статистикасы
1. Заманауи жасыл энергетиканың экономикалық тиімділігі мен қазақ халқының экодизайн мәдениеті қалай байланысады?
🎓Жел генераторлары мен күн батареяларын өндіру таза өнім технологиясы арқылы 2,5 миллионнан астам адамды жұмыспен қамтиды. Бұл танымал тәсілдер ежелгі қазақ халқының киіз үйі мен тұрмыстық заттарын тек табиғи материалдан жасау (экодизайн) үрдісімен үндеседі 🛠️ал оның нәтижесінде заманауи минимализм талаптары мен табиғатпен үйлесімді өмір сүру жағдайының ортақ негіздері айқын көрінеді.
2. Қазақстанның ірі қалаларындағы қалдықтардың тәуліктік және жылдық көрсеткіштері қандай?
⏳Қазақстанда жыл сайын 5 млн тоннадан астам қалдық шығарылып, ортаға үлкен салмақ түсіреді. Одан кейін 📕бір ғана Алматының өзінде қоқыстың жылдық көлемі 1 миллион тоннаға жуық екені белгілі болды ⚙️демек, бас шаһар Нұр-Сұлтанда қалдықтардың жылдық көлемі 300 мың тонна болса, оның тәуліктік шығарылымы 800 тоннаны құрап отыр.
3. Заңнамалық сақтау мерзімдері қандай және тұрмыстық заттардың табиғатта жойылу уақыты қаншалықты ұзақ?
📝Заңнамаға сәйкес қауіпсіз орындарда тұрмыстық қалдықтар тек үш жыл ғана сақталып, кейін өңделуі тиіс. Бұл бағытта Шымкент қаласында жылына 200 мың тонна қоқыс өңдейтін зауыттың іске қосылуы өте маңызды қадам болды 📥осылайша, бір реттік қағаз ыдыс 5 жыл, қаңылтыр қалбыр 100 жыл, ал пластик шөлмектің 500 жыл бойы жойылмай сақталуы қоқыс өңдеу зауыттарының аса қажеттілігін дәлелдейді.