1-жұп: Табиғатқа әсер ететін антропогендік факторлар және ормандардың жойылуы
1. Ноосфера туралы ілімнің негізін қалаған ғалым адамның табиғатқа әсерін қалай сипаттаған?
📚Академик В.И.Вернадский ХХ ғасырдың ортасында-ақ адамзаттың шаруашылық әрекеті географиялық ортаға үлкен ықпал ететінін айтқан. Осы орайда 🌍бұл әсерлер табиғаттың өзінде жүріп жатқан геологиялық үдерістерден кем түспейді 🔬және содан бергі өткен уақытта адамның табиғатқа ықпалы одан сайын артып, экологиялық мәселелер ғаламдық сипат алды.
2. Дүниежүзіндегі қазіргі орман алқаптарының көлемі мен соңғы 200 жылдағы өзгерісі қандай?
💡Қазіргі кезде дүниежүзінде ормандар құрлықтың 31%-ын, яғни жалпы ауданы 4 млрд га аумақты алып жатыр. Нәтижесінде 🔍соңғы 200 жыл ішінде ормандардың ауданы екі есеге жуық қысқарғаны белгілі болды 📈ал жыл сайын жер бетінен жойылатын ормандардың шамамен 10 млн га аумағын тек тропиктік ормандар құрайды.
3. Ормандардың есепсіз кесілуі мен жойылуы қоршаған ортаға қалай әсер етіп жатыр?
🌱Дамушы елдерде орман алқаптары жайылымдар мен егістік жерлердің көлемін ұлғайту мақсатында және отын ретінде кесіледі. Бұл ретте 🗺️атмосфераны ұдайы оттегімен байытып отыратын ормандардың жойылуы түр құрамының жұтаңдануына әкеледі 📋және бұған қоса топырақтың құнарлы қабатының тез шайылуына, су режимінің өзгеруіне кері әсерін тигізеді.
2-жұп: Топырақтың антропогендік бұзылуы және шөлейттену мәселелері
1. Шөлейттену үдерісінің қарқынды жүруіне қандай негізгі антропогендік факторлар ықпал етеді?
💧Шөлейттенудің апатты сипат алуына адамның ойланбай жасаған бірнеше шаруашылық әрекеттері тікелей себепші болады. Сондықтан 📌бұған жайылымдық малшаруашылығы әсерінен өсімдік жамылғысының жұтаңдануы мен жерді есепсіз жырту жатады 📝және ормандар мен бұталардың оталып, өртелуі, жолдар мен құрылыс салғанда топырақ қабатының бұзылуы бұл процесті одан сайын ушықтырады.
2. ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап шөлейттену үдерісі Жер шарында қандай ауқымды қамтыды?
🎯Адамның шаруашылық әрекеті әсерінен шөлейттенген жерлердің ауданы соңғы деректер бойынша 9 млн км²-ге артты. Осы ретте 📖қазіргі таңда тағы 30 млн км² аумақ толықтай жұтаңдану алдында тұр 📊яғни бұл құбылыс дүниежүзінің 100-ден астам елін қамтып, әсіресе халық саны жедел өсіп жатқан дамушы елдерді тұралатуда.
3. Африканың Сахель аймағында болған қуаңшылық қандай ауыр әлеуметтік-экологиялық апатқа әкелді?
🗂️Сахель зонасында 1973 жылы шырқау шегіне жеткен ұзақ қуаңшылық салдарынан мал басы жаппай қырылып, аштық жайлады. Керісінше ⛓️аймақтағы ірі Нигер мен Сенегал өзендерінің ағысы уақытша тоқтап, құдықтар мүлде кеуіп қалды 📑осы орайда 1985 жылы 1 млн-нан астам адам қазаға ұшырап, 10 млн адам экологиялық босқындарға айналуына тура келді.
3-жұп: Жылыжай эффектісі, озон қабаты және өнеркәсіптің ластауы
1. Атмосферадағы жылыжай эффектісінің дамуы мен 2020-2050 жылдарға жасалған болжам қандай?
🎓Көмірқышқыл газы күн сәулесін өткізгенімен, жер бетінен бөлінетін жылуды өткізбейді, содан климат жылынады. Бұл танымал тәсілдер ғалымдардың болжамы бойынша ауа температурасының 2020 жылға қарай 2,5°С-қа көтерілуімен сипатталған еді 🛠️ал оның нәтижесінде 2050 жылға қарай температура 4°С-қа көтеріліп, мұздықтар азаяды және Дүниежүзілік мұхит деңгейі көтеріледі.
2. Озон қабатының жұқаруы алғаш рет қай жерде анықталды және оған не себеп болды?
⏳1984 жылы британдық ғалымдар Халли-Бей стансысында соңғы 10 жылда озонның 40%-ға азайғанын тапты. Одан кейін 📕Антарктида үстінде көктемге қарай озон мөлшері күрт азайып, АҚШ жерімен шамалас тесік анықталды ⚙️демек, бұл құбылыс атмосфера құрамында хлорфторсутекті қосылыстар фреонның көбею салдарынан болатындығы толық дәлелденді.
3. Қоршаған ортаны ең қатты ластайтын өнеркәсіп салалары мен көліктердің тигізетін үлесі қандай?
📝Ең лас салаларға тау-кен, энергетика (ЖЭС), металлургия, мұнай өңдеу және химия өндірісі жатады. Бұл бағытта БҰҰ жүйесінің мәліметтеріне қарағанда өзендердің нитраттармен және пестицидтермен ластануы да артып отыр 📥осылайша, жылдан-жылға саны артып отырған автокөліктердің үлесіне қазіргі кезде атмосфера ластануының 60%-ы тиесілі болып табылады.