🤝 Жұптық тапсырмалар: Дүниежүзілік орналастыру факторы

1-жұп: Шаруашылықты орналастырудың классикалық факторлары мен Аумақтық өлшемдер

1. Шаруашылық салаларын орналастыру факторлары қалай жіктеледі және ҒТР заманы бұрынғы факторларға қалай әсер етті?
📚Шаруашылық салаларын орналастыруға ықпал ететін факторларды шартты түрде екіге бөліп, байырғы және жаңа деп жіктеуге болады. Бұл ретте 🌍байырғы факторлар қатарына аумақтық, экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ), табиғи-ресурстық, көлік, еңбек ресурстары мен аумақтық шоғырлану жатады. 🔬Ғылыми-техникалық революция (ҒТР) заманында мүлде жаңа «ғылымға негізделу» және «экологиялық» факторлар қалыптасып, бұрыннан бар классикалық факторлардың рөлі мен сипаты мүлдем жаңа мазмұнға ие болды.
2. Аумақтық фактордың негізгі мәні неде және бұл фактордың Қазақстан үшін маңыздылығы қандай?
💡Аумақтық фактор өндіріс орындарын орналастырудағы ең іргелі географиялық алғышарттардың бірі болып табылады. Атап айтқанда, 🔍аумақ — қоғамның географиялық ортасының аса маңызды және бағалы элементтерінің бірі ретінде қарастырылады. 📈Әдетте, мемлекеттің жер көлемі неғұрлым үлкен болса, онда түрлі өндіріс орындарын тиімді орналастыру мен дамыту үшін мүмкіндіктер де соғұрлым көп және әралуан болады. Бұл заңдылықтың жер аумағы өте ауқымды Қазақстан Республикасына да тікелей қатысы бар.

2-жұп: Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) және Табиғи-ресурстық, Көлік факторлары

1. ЭГЖ факторының мәні неде және Н.Н. Баранский географиялық орналасудың қандай негізгі түрлерін бөліп көрсетті?
💧Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) факторының сипаты кез келген мемлекеттің немесе аймақтың экономикалық әлеуетін айқындайды. Қазіргі уақытта 📌ЭГЖ өз сипатына қарай қолайлы немесе қолайсыз болуы мүмкін, соған сәйкес ол өндірістің дамуына жол ашады немесе керісінше оны тежейді. 📝Атақты географ Н.Н.Баранский аумақтық ЭГЖ-ның басты төрт түрін жүйелеп берген: орталық, тысқары (перифериялық), көршілік және теңіз маңындағы орны. Мұндағы орталық пен теңіз маңы әдетте экономиканы өрлетсе, тысқары жағдай өсу қарқынын тежеуі мүмкін, ал көршілік жағдай мемлекетаралық қарым-қатынасқа тығыз байланысты болады.
2. Табиғи-ресурстық және Көлік факторларының рөлі индустрияландыру мен ҒТР кезеңінде қалай өзгерді?
🎯Табиғи-ресурстық және көлік факторлары тарихи тұрғыдан өндірісті орналастыруда шешуші сипатқа ие болған. Дегенмен, қазіргі заманғы ғылыми-техникалық даму процестері бұл факторлардың ықпал ету деңгейін айтарлықтай өзгертті. 📊Индустрияландырудың бастапқы кезеңдерінде шикізат пен көлік жолдары өндірістің орналасуын тікелей анықтаса, қазіргі ҒТР заманында бұл тәуелділік едәуір азайды. Сондай-ақ көлік революциясы қатынас жолдары мен құралдарын жетілдірді. Алайда, өндіруші өнеркәсіп салаларында ресурс факторы әлі де жетекші, ал аумағы үлкен елдерде көліктің ықпалы әлі де сақталып отыр.

3-жұп: Еңбек ресурстары, Тұтынушылық сұраныс және Инновациялық жаңа факторлар

1. Еңбек ресурстары факторының екіжақты ықпалы қалай көрінеді және Тұтынушы факторының әсерінен қандай өндірістер дамиды?
🌱Еңбек ресурстары факторының шаруашылыққа ықпалы қазіргі нарықта айқын екіжақты сипатта көрініс табады. Оның мәні — 🗺️бір жағынан өнеркәсіпке сырттан қосымша жұмыс күші тартылса, екінші жағынан өндірісті арзан жұмыс күші бар аймақтарға көшіруге болады, сонымен бірге жұмыс күшінің кәсіби сапасы да жоғары бағаланады. 📋Ал урбандалған және халқы көп аумақтарда тұтынушы факторы шешуші рөл атқарады. Осы фактордың әсерінен қала халқының күнделікті сұранысын өтеу үшін тез бұзылатын және алысқа тасымалдауға жарамсыз өнімдер (мысалы, нан, сүт, кондитерлік өнімдер) шығаратын өндіріс салалары жедел дамиды.
2. Жаңа заманғы «ғылымға негізделу» және «экологиялық» факторлардың өндірісті орналастырудағы рөлі қандай?
🕌Қазіргі даму кезеңінде шаруашылықты ұйымдастырудың ең негізгі қозғаушы күштері ретінде жаңа инновациялық факторлар алға шықты. Атап айтқанда, 🗺️ғылыми зерттеулер мен қоршаған ортаны қорғау мәселелері заманауи өндірістік географияны мүлдем жаңа бағытқа бұрды. 📝Мысалы, ғылымға негізделген жаңа өндіріс салалары ғылыми зерттеулерден бастап дайын өнімді сатуға дейінгі бүкіл технологиялық тізбекті қамтитын ірі ғылым орталықтары мен арнайы «ғылым қалаларында» шоғырланады. Ал экологиялық фактордың талаптары күшеюіне байланысты, урбандалған аудандардағы қоршаған ортаны қатты ластайтын өндіріс орындары басқа қауіпсіз аймақтар мен елдерге белсенді түрде көшіріліп жатыр.