🔹 1-топ: Орналастыру факторларының жіктелуі және Аумақтық, ЭГЖ факторлары
1. Шаруашылық салаларын орналастыру факторлары қалай жіктеледі және ҒТР заманында олар қалай өзгерді?
Орналастыру факторларын шартты түрде байырғы және жаңа деп екіге бөлуге болады. Байырғы факторларға аумақтық, ЭГЖ, табиғи-ресурстық, көлік, еңбек ресурстары мен аумақтық шоғырлану жатады. Ал ҒТР заманында мүлде жаңа «ғылымға негізделу» және «экологиялық» факторлар қалыптасып, бұрынғылары жаңа мазмұнға ие болды.
2. Аумақтық фактордың мәні неде және елдің жер көлемі өндірісті орналастыруға қалай әсер етеді?
Аумақ — қоғамның географиялық ортасының аса маңызды элементтерінің бірі болып табылады. Әдетте, елдің жер көлемі үлкен болған сайын өндірісті орналастыру үшін мүмкіндіктер де соғұрлым көп болады. Мұның Қазақстанға да тікелей қатысы бар.
3. Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) факторының маңызы қандай және Н.Н. Баранский оның қандай түрлерін бөлді?
ЭГЖ қолайлы немесе қолайсыз болуы мүмкін, соған сәйкес ол өндірістің дамуына жағдай жасайды немесе оны тежейді. Әйгілі географ Н.Н.Баранский аумақтық ЭГЖ-ның басты төрт түрін бөліп көрсеткен: орталық, тысқары, көршілік және теңіз маңындағы орны.
🔹 2-топ: ЭГЖ ерекшеліктері, Табиғи-ресурстық және Көлік факторлары
1. ЭГЖ-ның әртүрлі жағдайлары өндіріске қалай әсер етеді және теңіз маңындағы орынның маңызы қандай?
Орталық пен теңіз маңындағы орны қолайлы жақтарға жатады, ал тысқары (перифериялық) жағдай экономикалық дамуды тежеуі мүмкін. Теңіз маңы (арктикалық теңіздерді есептемегенде) әрқашан қолайлы белгі саналады: дүниежүзіндегі халық саны 1,5 млн-нан асатын ірі қалалардың 2/3-сі теңіз жағалауында орналасқан.
2. Табиғи-ресурстық фактордың маңызы индустрияландыру мен ҒТР заманында қалай өзгерді?
Индустрияландырудың бастапқы кезеңдерінде бұл фактор шаруашылықтың көптеген салаларының орналасуын анықтаған. Қазіргі ҒТР заманында бұл тәуелділік едәуір азайып кетті, бірақ өндіруші өнеркәсіп салаларын орналастыруда бұл фактор әлі де болса жетекші рөл атқарады.
3. Көлік факторының рөлі қандай және ҒТР заманындағы көлік революциясы неге алып келді?
Көлік факторы бұрынырақта өндірістің орналасуына шешуші ықпал еткен. ҒТР заманындағы көлік революциясы қатынас жолдары мен көлік құралдарын жетілдіруге алып келді, дегенмен оның ықпалы аумағы үлкен елдерде әлі де сақталып отыр.
🔹 3-топ: Еңбек ресурстары, Тұтынушы және Жаңа даму факторлары
1. Еңбек ресурстары факторының ықпалы қалай көрініс табады және қазіргі кезде ол қалай бағаланады?
Бұл фактордың ықпалы екіжақты: бір жағынан, өндіріске басқа елдерден қосымша жұмыс күші тартылады; екінші жағынан, өндірісті арзан жұмыс күші бар жерлерге ығыстыруға болады. Бірақ жаңа жағдайларда еңбек ресурстары сапалық (кәсіби) тұрғыдан да жоғары бағаланады.
2. Тұтынушы факторы қай жерлерде ықпал етеді және оның әсерінен қандай өндірістер дамиды?
Бұл фактор халық саны көп, урбандалған аумақтарда ықпал етеді. Қала халқының сұранысын қамтамасыз ету мақсатында тез бұзылатын және тасымалдауға онша жарамсыз өнімдер шығаратын өндірістер (мысалы, нан, кондитер және сүт өнімдері кәсіпорындары) дамиды.
3. Жаңа факторларға не жатады және «ғылымға негізделу» мен «экологиялық» факторлардың сипаты қандай?
Жаңа факторларға ғылымға негізделу және экологиялық факторлар жатады. Ғылымға негізделген өндірістер ірі қалалар мен «ғылым қалаларына» орналасып, технологиялық тізбекті толық іске асырады. Ал экологиялық фактор әсерінен қоршаған ортасы нашарлаған аудандардан «лас» өндірістер басқа аймақтар мен елдерге көшірілуде.