Леңгер қаласының
терең тарихы мен шежіресі
Алатаудың бөктерінде орналасқан Леңгер қаласы — бай табиғи ресурстарымен, қара алтын тас көмірімен және Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ерен еңбегімен аты шыққан тарихи мекен. Ғасырдан астам тарихы бар шахтерлер қаласынан қазіргі Төле би ауданының рухани-мәдени орталығына дейінгі жол.
Тау баурайындағы тарихи өлке
«Леңгер» атауының келіп шығу тарихы
Ленгер (Ланг) — Зәкір сөзінен
Парсы және түркі тілдес халықтардың кейбір терминдерінде «Ленгер» (Лангар / Lenger) сөзі **«зәкір»**, **«тоқтайтын жер»**, **«аялдама»** немесе **«паналау мекені»** деген мағынаны білдіреді. Ұлы Жібек жолы бойында керім тау етегінде керуендер аялдап, тынығатын қауіпсіз, сулы әрі саялы орын болғандықтан осылай аталған деген негізгі болжам бар.
Неміс геологі Ленгер есімі
Екінші бір тарихи деректерде XIX ғасырдың соңында осы өңірге келіп, тас көмір кен орындарын алғаш рет зерттеген, геологиялық барлау жұмыстарын жүргізген неміс инженер-геологі **Ленгер (Lenger)** есімімен де байланыстырады. Жергілікті халық көмір өндірілген мекенді осы инженердің атымен атап кеткен.
Оңтүстік Қазақстанның қара алтын бесігі
Көмір шахталары мен индустриялық өрлеу
Леңгер қаласының қалыптасуы тікелей **Тас көмір өндірісімен** тығыз байланысты. XIX ғасырдың соңғы шенінде (1870-1880 жылдары) Ленгер төңірегінде алғашқы көмір қабаттары табылып, шағын кен орындары ашыла бастады.
**Ұлы Отан соғысы (1941-1945 жж.)** жылдарында Ленгер көмірі майдан үшін орасан зор стратегиялық маңызға ие болды. Донбасс пен Мәскеу маңындағы көмір бассейндері жау қолында калған уақытта, Шымкент қорғасын зауыты мен Оңтүстік Қазақстанның өнеркәсібін отынмен қамтамасыз ету жүгі толығымен Ленгер шахтерлерінің иығына түсті.
Соғыс жылдарында Леңгер шахталары жоспардан 2-3 есе артық көмір өндіріп, майданға оқ-дәрі жасауға қажетті қорғасын зауытының үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік берді.
Тарихи даму кезеңдері (Хронология)
Алғашқы гео-барлаудан бастап қазіргі заманауи аудан орталығына дейінгі хронологиялық жол.
Алғашқы геологиялық барлаулар
Төле би өңіріндегі тас көмір қоры анықталып, шағын жергілікті шахталар салына бастады. Шахтерлер мен жұмысшылардың алғашқы отбасылары қоныстанды.
Аудан орталығы мен жұмысшы кенті
Ленгер жұмысшылар кенті статусын алып, өндірістің жедел даму кезеңі басталды. Инфрақұрылым салынып, мектептер мен ауруханалар бой көтерді.
Қала мәртебесін алуы
Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Ленгер жұмысшы кентіне **аудандық бағыныстағы ҚАЛА мәртебесі** берілді.
Өнеркәсіптің диверсификациясы
Көмір қорының азаюына байланысты қалада машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, жиһаз зауыты, сүт-балмұздақ зауыты ашылып, қала экономикасы жаңа бағытқа бұрылды.
Заманауи Төле би ауданының орталығы
Бүгінгі таңда Леңгер — туризм, таулы демалыс, шағын бизнес пен тамақ өнеркәсібі (белгілі «Леңгер балмұздағы») қарқынды дамыған әсем қала.
Тарихи тұлғалар мен Батырлар
Өңір тарихында өшпес із қалдырған бірегей тұлғалар мен еңбек ардагерлері.
Төле би Әлібекұлы
1663 – 1756 жж.Қазақ халқының ұлы биі, мемлекет қайраткері. Аудан осы ұлы бабамыздың есімімен аталған. Оның даналығы мен тарихи мұрасы өңір мақтанышы.
Еңбек Ерлері Шахтерлер
Социалистік Еңбек ЕрлеріСоғыс және соғыстан кейінгі жылдары шахтада тынымсыз еңбек етіп, Еңбек Ері атағын алған Леңгерлік шахтер-батырлар.
Майдан Ардагерлері
1941 - 1945 жж.Екінші дүниежүзілік соғысқа Төле би ауданынан мыңдаған азамат аттанып, майдан даласында және тылда асқан ерлік көрсеткен.
Леңгер өлкетану мұражайына саяхат
Қаладағы өлкетану мұражайында Леңгердің көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі мыңдаған жәдігерлері, шахтерлердің тұтынған бұйымдары, тарихи фотосуреттер мен этнографиялық экспонаттар сақталған.