1-жұп: Газдық құрам және өзара әрекеттесу
1. Атмосфераның сыртқы және ішкі қабаттары немен шектеседі?
Ішкі қабаты гидросфера мен жер қыртысын жабады, ал сыртқы қабаты ғарыш кеңістігімен шектеседі.
2. Атмосферадағы үшінші орында тұрған инертті газды атаңыз.
Аргон — үлесі 0,93%, бірақ тіршілікте маңызды биологиялық мәні жоқ.
3. Көмірқышқыл газы Күн энергиясы мен жылуды қалай реттейді?
Күн энергиясын өткізеді, бірақ жылулық сәулеленуді тежейді, осылайша Жердің жылу «жамылғысы» болады.
4. Атмосфераның литосфераға тигізетін тікелей ықпалы қандай?
Атмосфера газдарының ықпалымен литосферада мүжілу (бұзылу) үдерісі орын алады.
5. Тірі ағзалардың құрамындағы оттегінің рөлі қандай?
Ол тыныс алу үшін пайдаланылады және органикалық заттардың (ақуыз, май, көмірсу) құрамына кіреді.
6. Таза әрі құрғақ ауадағы кездейсоқ құрамдас бөліктердің шығу тегі қандай болады?
Олардың табиғи (мысалы, жанартау шаңы) және жасанды (техногендік ластану) шығу тегі бар.
7. Өсімдіктердің органикалық зат жасауына негізгі құрылыс материалы болатын газ қандай?
Көмірқышқыл газы, ол фотосинтез барысында пайдаланылады.
2-жұп: Атмосфера қабаттарының ерекшеліктері
1. Тропосфераның қалыңдығы экватор мен полюстерде қаншаға созылады?
Полюстерде 8–10 км, қоңыржай ендіктерде 10–12 км, ал экваторда 18 км-ге дейін созылады.
2. Тропоүзіліс (тропопауза) деген не және оның қалыңдығы қанша?
Тропосфера мен стратосфера арасындағы өтпелі қабат, қалыңдығы 1–2 км құрайды.
3. Стратосфераның жоғарғы бөлігінде температура неліктен +10°C-қа дейін көтеріледі?
Бұл 20–30 км биіктікте Күннің ультракүлгін сәулелерін жұтатын озон қабатының шоғырлануымен байланысты.
4. Мезосферада күндіз неліктен жұлдыздар анық байқалады?
Себебі мұнда ауа тығыздығы жер бетіндегіден 200 есе аз, соның әсерінен аспан түсі қара болып көрінеді.
5. Термосфера қабатындағы ең жоғарғы температура мөлшері қаншаға жетеді?
500–600 км биіктікте 1500°C-тан асады, ал жоғарғы бөлігінде 2000°C-қа дейін жетеді.
6. Поляр шұғыласы атмосфераның қай бөлігінде және қалай түзіледі?
Ионосферада (мезосфера мен термосфера аралығында) аргон, азот, оттектің зарядталған бөлшектерінің жарқырауынан түзіледі.
7. Экзосфера қабатындағы газ бөлшектерінің басты қасиеті қандай?
Бөлшектер өте үлкен жылдамдықпен қозғалады және соның салдарынан ғарыш кеңістігіне шашырай алады.
3-жұп: Зерттеу әдістері мен құралдары
1. Ертедегі адамдар қандай табиғи белгілер арқылы ауа райын ашық болады деп болжаған?
Жазғы түнде мол шық түссе немесе таңертең күн шыққан соң тез жоғалатын қалың тұман тұрса.
2. Автоматты радиометеорологиялық станциялар қай жерлерде қолданылады?
Адамдардың баруы қиын аудандарда: биік тауларда және поляр аймақтарында.
3. Мұхиттардағы ауа райын бақылайтын метеостанциялар қайда орнатылады?
Мұхит бетіндегі арнайы қалқымалы платформаларға орнатылады.
4. Радиозонд аспабы атмосфераға қалай көтеріледі және қандай биіктікті тексереді?
Сутекпен толтырылған каучук шарларға бекітіліп ұшырылады. 30–40 км биіктікке дейінгі деректерді жинайды.
5. Метеорологиялық зымырандардың аспаптары бар бөлігі жерге қалай қайтарылады?
Белгілі бір биіктікте зымыраннан бөлініп, арнайы парашюттің көмегімен жер бетіне түсіріледі.
6. Ғарыштан тұрып атмосфералық құбылыстарды тікелей көзбен бақылайтын кімдер?
Ғарыштағы орбиталық станцияларда жұмыс істейтін ғарышкерлер.
7. Жаһандық климатты бақылау жүйесі қазіргі таңда қандай апаттарға мониторинг жасайды?
Орман өрттеріне, жанартау атқылауларына, озон қабатының бұзылуына және техногендік апаттарға.