🔹 1-топ: Сейсмикалық аймақтар мен белдеулер
1. Литосфералық тақталардың қозғалысы қандай апаттарға әкеледі?
Жер сілкінісі, жанартау атқылауы және цунами сияқты қауіпті табиғи апаттарға.
2. Жер шарында жыл сайын қанша жер сілкінісі тіркеледі?
Шамамен 100 000 әлсіз және 100-ге жуық күшті жер сілкінісі тіркеледі.
3. Сейсмикалық аймақтар қай жерлерге сәйкес келеді?
Литосфералық тақталардың шекараларына сәйкес келеді.
4. Жердің негізгі сейсмикалық белдеулерін атаңыз.
Тынық мұхит белдеуі, Альпі – Гималай белдеуі, Атлант – Арктика белдеуі.
5. Альпі – Гималай белдеуі қай жерлерді қамтиды?
Атлант мұхитының ортасынан басталып, Жерорта теңізі арқылы Гималай мен Шығыс Азия тауларына дейін созылады.
6. Атлант – Арктика белдеуі қай жоталар арқылы өтеді?
Атлант мұхитының орта жотасынан басталып, Исландия арқылы Солтүстік Мұзды мұхиттағы Ломоносов жотасына дейін жалғасады.
7. Жер сілкінісі жиі болатын елдердің бірі ретінде мәтінде қай мемлекет аталады?
Жапония (ірі жер сілкіністері: 2011, 2013, 2015, 2018, 2024 жылдары болған).
🔹 2-топ: Жер сілкінісінің табиғаты және тарихы
1. Жер сілкінісі дегеніміз не?
Жер асты дүмпулерінің әсерінен жер бетінің тербелуі.
2. Жер сілкінісінің ошағы дегеніміз не?
Жер астында тау жыныстары жарылып, жылжитын орын. Ол кейде 700 км тереңдікте орналасуы мүмкін.
3. Эпицентр дегеніміз не және онда дүмпу күші қандай болады?
Жер бетінде ошақтың дәл үстінде орналасқан нүкте. Ең күшті дүмпу дәл осы эпицентрде байқалады.
4. Жер сілкінісін бағалауда әлемде қандай шкалалар қолданылады?
Еуропалық макросейсмикалық шкала (EMS), Жапонияның Shindo шкаласы және Жетілдірілген Меркалли шкаласы.
5. 1988 жылғы Армениядағы жер сілкінісінің зардабы қандай болды?
9 балдық сілкіністен Спитак қаласы қирап, 25 мың адам қайтыс болды, 514 мың адам баспанасыз қалды.
6. Қазақстандағы ең күшті (9-10 балл) тарихи жер сілкіністерін атаңыз.
Верный (1887), Шелек (1889), Кемин (1911), Кемин–Шу (1911), Сарықамыс (1970), Жамбыл (1971).
7. Қазақстанда 2024 жылға дейін қанша жер сілкінісі тіркелген және ең жоғары магнитудасы қанша?
123 жер сілкінісі тіркелген, ең жоғары магнитудасы – 7 балл.
🔹 3-топ: Сейсмология және Жанартаулар
1. Жер сілкінісі кезінде әр адам не істеуі қажет?
Сабыр сақтау, қауіпсіз жерге паналау, лифтіні пайдаланбау, электр мен газды өшіру, құтқару қызметінің нұсқауын орындау.
2. Сейсмология дегеніміз не және онда қандай құрал пайдаланылады?
Жер сілкіністерін зерттейтін ғылым. Онда жер сілкінісін тіркеп, күшін анықтайтын сейсмограф құралы пайдаланылады.
3. Магмалық ошақ дегеніміз не?
Жер қыртысының астында магма жиналатын орын. Жоғары температура мен қысымнан магма жарықтар арқылы сыртқа шығады.
4. Лава мен Жанартау дегеніміз не?
Жер бетіне шыққан магма лава деп аталады. Жанартау — газдарды, буды, күлді және лаваны сыртқа шығаратын конус тәрізді тау.
5. Жанартау күлінің адам денсаулығына және шаруашылыққа зияны қандай?
Тыныс алу жолдарына қауіп төндіреді, топырақты ұзақ уақытқа жарамсыз етеді және ұшақтардың қозғалысына кедергі келтіреді.
6. Жанартау газдарынан пайда болатын қышқылды жаңбырдың салдары қандай?
Топырақты бүлдіреді, өсімдіктерге зиян келтіреді, жануарлар мен адамдардың денсаулығына қауіп төндіреді.
7. Жанартау атқылауы кезінде тағы қандай қосымша табиғи құбылыстар байқалады?
Кратерден үлкен тастар ұшады, лай көшкіндері жүреді, су тасқындары болады және жанартаулық жер сілкіністері байқалады.