1-жұп: Дүниежүзілік мұхиттың жалпы сипаттамасы және аралдар жүйесі
1. Дүниежүзілік мұхиттың Жер бетінде алып жатқан жалпы ауданы қанша және ол гидросфераның қандай бөлігін құрайды?
Жердің беткі қабатын ауданы 361 млн. км²-ді құрайтын Дүниежүзілік мұхит суы алып жатыр және ол Жердің үздіксіз кеңістігін білдіретін гидросфераның негізгі бөлігі болып табылады.
2. Солтүстік және Оңтүстік жартышарлардың географиялық ерекшелігіне сай олардағы мұхит суының пайыздық үлесі қандай?
Солтүстік жартышарда жер бетінің 61%-ы мұхит суының үлесіне тең болса, Оңтүстік жартышарда бұл көрсеткіш 81%-ды құрайды.
3. Дүниежүзілік мұхит кеңістігінде орналасқан құрлықтың негізгі құрамдас бөліктерін атаңыз?
Дүниежүзілік мұхит айдынында құрлық бөліктерінен материктер, түбектер және топаралдар (архипелаг) орналасқан.
4. Географиялық ұғым бойынша арал дегеніміз не және ғаламшарымыздағы барлық аралдардың жалпы аумағы шамамен қанша?
Арал — құрлықтың барлық жағын су қоршап жатқан шағын бөлігі. Ғаламшардың барлық аралдарының жалпы аумақ көлемі шамамен 9,9 млн. км²-ді құрайды.
5. Жер бетіндегі аралдардың жалпы санының үнемі өзгеріп отыруының басты себебі неде?
Бұл көрсеткіш шамамен ғана айтылады, өйткені аралдардың жалпы саны тұрақсыз; олардың кейбірі табиғи жағдайларға байланысты жаңадан пайда болып, кейбірі жоғалып жатады.
6. Дүниежүзіндегі ең ірі арал қайсы және ол қай мұхиттар жүйесіне жақын орналасқан?
Жер бетіндегі ең ірі арал — Гренландия аралы болып табылады.
2-жұп: Мұхиттар мен теңіздердің жіктелуі, шығанақтар мен бұғаздардың параметрлері
1. Географияда "мұхит" деген ұғымға қандай анықтама беріледі және Жерде қандай төрт негізгі мұхит бар?
Мұхит — тұтас Дүниежүзілік мұхиттың түбінің бедерімен, су қозғалысының ерекшеліктерімен, суының қасиеттерімен, өсімдіктер және жануарлар әлемімен ерекшеленетін ауқымды бөлігі. Олар: Тынық, Атлант, Үнді және Солтүстік Мұзды мұхиттар.
2. Теңіздің мұхиттан басты айырмашылығы неде және олар мұхит суынан не арқылы бөлініп тұрады?
Теңіз — мұхиттан суының қасиеттері, ағысы, тірі организмдері жағынан ерекшеленетін мұхиттың бір бөлігі. Теңіздер мұхиттан түбек, арал және суасты жоталары арқылы бөлінеді.
3. Теңіздер материктердің орналасу сипатына қарай қандай үш түрге бөлінеді?
Теңіздер құрлыққа қатысты орналасуына қарай ішкі теңіздер, шеткі теңіздер және жерорталық теңіздер болып үш топқа жіктеледі.
4. Материкке терең еніп жататын және материктердің шетінде бірден мұхитқа ұласатын теңіздерге нақты мысалдар келтіріңіз?
Ішкі теңіздерге — Қара теңіз бен Жерорта теңізі, ал бірден мұхитқа ұласатын шеткі теңіздерге — Беринг және Карск теңіздері мысал бола алады.
5. Жерорталық теңіздердің басты ерекшелігі қандай және Қызыл теңіз қай құрлықтарды бөліп жатыр?
Жерорталық теңіздер материктерді немесе құрлықтың жартысын бір-бірінен бөліп тұрады. Мысалы, Қызыл теңіз Африка мен Азия материктерін бөліп жатыр.
6. Шығанақ дегеніміз не және Дүниежүзілік мұхиттағы ең ірі бес шығанақты атаңыз?
Шығанақ — мұхиттың немесе теңіздің құрлыққа сұғына еніп жатқан бөлігі. Ірі шығанақтарға: Аляска, Бенгал, Бискай, Үлкен Аустралия және Гвинея шығанақтары жатады.
7. Жер бетіндегі ең ұзын және ең үлкен бұғаздардың атаулары мен олардың географиялық өлшемдері қандай?
Ең ұзын бұғаз — Мозамбик бұғазы (ұзындығы 1760 км), ал ең үлкен бұғаз — Дрейк бұғазы (ені 950 км, тереңдігі 5840 м) болып табылады.
3-жұп: Мұхит түбінің бедері және төрт мұхиттың физика-географиялық сипаттамасы
1. Мұхит түбінің бедері заманауи зерттеулер бойынша қандай негізгі құрамдас бөліктерге бөлінеді және қайраңның тереңдік шегі қанша?
Су түбі бедерлері қайраң (материктік барқын), материктік беткей және арна болып бөлінеді. Қайраң — мұхит деңгейінен 200 метрге дейін төмен жатқан жоталы жазықтықтар және ол мұхит ауданының 9%-ын құрайды.
2. Тынық мұхитының ауданы мен су көлемі қандай және мұндағы дүниежүзінің ең терең нүктесі қалай аталады?
Тынық мұхиттың ауданы — 178,7 млн км², су көлемі — 710 млн км³. Мұхитта дүниежүзіндегі ең терең нүкте — Мариана шұңғымасы (11 022 м) орналасқан.
3. Тынық мұхитының аумағында жер сілкінісі мен жанартаулардың жиі болуы қандай табиғи құбылыспен байланысты?
Мұхит аумағы арқылы Тынықмұхиттық жанартау сақинасы өтеді, соның әсерінен мұнда жер сілкінісі мен жанартау атқылау үдерісі өте белсенді жүреді.
4. Атлант мұхитының ауданы мен ең терең жері қанша, оның орта тұсында созылып жатқан қандай ірі суасты бедері бар?
Атлант мұхитының ауданы — 91,6 млн км², ең терең жері — 8742 м (Пуэрто-Рико шұңғымасы). Оның орта тұсынан ұзындығы 17 мың км-ден асатын Атланттық ортаңғы жота өтеді, оның су бетіне шыққан бөлігі — Исландия аралы.
5. Ауқымы жағынан үшінші орынды иеленетін Үнді мұхитының орташа тереңдігі мен су көлемінің көрсеткіштері қандай?
Үнді мұхитының ауданы 76,2 млн км², шамамен су көлемі — 282,7 млн км³, ал орташа тереңдігі 3711 метрді құрайды.
6. Солтүстік Мұзды мұхитының географиялық орналасуының басты ерекшелігі неде және оның ең терең нүктесі қай теңізде?
Басты ерекшелігі — оның Солтүстік полюс айналасында, Арктика орталығында орналасуында. Мұхиттың ең терең нүктесі Гренландия теңізінде орналасқан және ол 5625 метрді құрайды.
7. Солтүстік Мұзды мұхитындағы жалғыз ішкі теңіз бен ең ірі топарал қалай аталады?
Мұхиттың жалғыз ішкі теңізі — Ақ теңіз, ал оның аумағындағы көлемі бойынша екінші орын алатын ірі топарал — Канадалық Арктика топаралы болып табылады.