🔹 1-топ: Жауын-шашынмен байланысты қолайсыз құбылыстар
1. Қолайсыз атмосфералық құбылыстар деген не?
Адамдардың өміріне және шаруашылық іс-әрекетіне теріс ықпал ететін ауа райы жағдайлары.
2. Қандай жағдай «қалың қар жауу» деп есептеледі?
Қалыңдығы 12–20 мм қардың 12 сағат немесе одан да көп уақыт бойы үздіксіз түсуі.
3. Нөсер жауын қандай үдеріс нәтижесінде туындайды?
Ыстық ауа райы кезінде жер бетінің қатты қызуынан (конвекциялық үдерістерден) пайда болады.
4. Құрғақшылықтың ауыл шаруашылығына тигізер зияны қандай?
Топырақтағы ылғал қорын тауысып, егіннің өсуін тежейді және өнімді құртады.
5. Қатты аптап ыстық адам денсаулығына қалай әсер етеді?
Созылмалы аурулардың өршуіне, жылдам шаршағыштыққа, күн өтуге, тіпті өлім-жітімге әкелуі мүмкін.
6. Үсік дегеніміз не?
Тәуліктік орташа температура 0°C-тан жоғары кезде, түнде немесе таңертең ауа температурасының нөлден төмен түсуі.
7. Үсік қандай температурада күздік дақылдарға зардап шектіреді?
-6°C және -7°C-қа жеткенде күздік дақылдар зардап шегуі мүмкін.
🔹 2-топ: Көріну мүмкіндігі мен желге байланысты құбылыстар
1. Тұман қандай жағдайда пайда болады?
85%-дан жоғары салыстырмалы ауа ылғалдылығында суық ауаның жылы әрі ылғалды ауамен араласуы немесе жер бетінің сууынан.
2. Қарлы боранның негізгі сипаттамасы қандай?
Қалың қармен қатар соғатын, жел жылдамдығы 15-16 м/с (сағатына 56 км) немесе одан асатын күшті дауыл.
3. Шаңды дауыл туындауының негізгі себептері қандай?
Топырақ беті құрғақ, өсімдік жамылғысы нашар және жел жылдамдығы 10 м/с және одан жоғары болғанда.
4. Шаңды дауыл кезіндегі жел эрозиясы деген не?
Күшті желдің топырақтың құнарлы беткі қабатын үрлеп, бүлдіруі және өсімдік тамырларын жалаңаштандыруы.
5. Аңызақ жел дегеніміз не және ол қай мезгілде болады?
Жазда болатын, жоғары температура мен төмен ылғалдылықтағы, жылдамдығы 5 м/с-тан асатын ыстық, құрғақ жел.
6. Құйын (Торнадо) не себепті туындайды?
Атмосфералық қысымның жергілікті жердегі шұғыл айырмашылығынан туындайды.
7. Құйынның жойқын күші немен сипатталады?
Жел жылдамдығы 33 м/с-тан асады, жолындағы ғимараттарды бұзып, ағаштарды тамырымен жұлып әкетеді.
🔹 3-топ: Салдарлары және қорғану жолдары
1. Қалың қар жауу мен бұрқасынның коммуналдық салдары қандай?
Көлік қозғалысын қиындатады, электр желілерін үзеді және құрылыс жұмыстарын кідіртеді.
2. Нөсер жауын әдетте тағы қандай құбылыстармен қатар жүреді?
Найзағай, дауыл және бұрқасынмен қатар жүреді.
3. Қазақстанның дала өңірлерінде шаңды дауыл жылына орташа есеппен неше күн болады?
Орташа есеппен жылына 20–38 күнді құрайды.
4. Тұманның көлік қатынасына тигізетін ең үлкен қаупі қандай?
Көлденең бағытта көру мүмкіндігін лезде нашарлатып, авиация мен автокөлік апаттарын жиілетеді.
5. Шаңды дауылдан қорғану үшін қандай шаралар жүргізіледі?
Ықтасын орман белдеулері егіледі, қар тоқтату кешендері салынады және топырақ сыналап (аудармай) жыртылады.
6. Аңызақ жел мен құрғақшылыққа қарсы қандай агротехникалық шаралар қолданылады?
Қыста қар тоқтату, жерді қолдан суғару және арнайы орман жолақтарын отырғызу.
7. Сабақтың басты мақсаты не?
Қолайсыз атмосфералық құбылыстардың түрлері мен салдарын анықтау, қорғану жолдарын табу және ұсыну.