Орта ғасыр
Қазақстан территориясы орта ғасырларда Ұлы Жібек жолының маңызды бөліктерінің бірі болды. Бұл аймақта көптеген көшпелі тайпалар өмір сүрді. Орта ғасырларда қазақ даласында Түрік қағанаты құрылды. Кейіннен бұл жерді Қарахан мемлекеті басқарды. Қарахан мемлекеті ислам дінін қабылдаған алғашқы түркі мемлекеттерінің бірі болды. Қазақстан аумағында орта ғасырларда Ұлы Жібек жолы арқылы сауда өркендеді. Бұл жол арқылы Қытай мен Еуропа арасындағы тауарлар тасымалданды. Қазақ даласында орта ғасырларда қалалар мен бекіністер пайда болды. Олардың ішінде Түркістан, Сығанақ және Отырар маңызды болды. Отырар — орта ғасырдағы ірі сауда және мәдени орталық. Бұл қалаларда мешіттер мен медреселер салынды. Орта ғасырларда Қазақстан аумағында ислам діні кеңінен тарады. Орта ғасырлық қазақ қоғамы негізінен көшпелі мал шаруашылығына негізделді. Көшпелі өмір салты қазақ халқының негізгі ерекшелігі болды. Орта ғасырларда қазақ даласында бірнеше тайпалық одақтар құрылды. Қарахан мемлекетінің құлауынан кейін бұл жерге Қыпшақтар келген. Қыпшақтар да көшпелі өмір сүрді және ұлы державалардың құрамында болды. 13-ші ғасырда қазақ даласына моғол шапқыншылығы жасалды. Бұл аймақ моғолдардың Ұлы Ұлысының құрамына кірді. Орта ғасырларда қазақ даласында өнер мен қолөнер дамыды. Көшпелі халықтардың металдан жасалған қару-жарақтары жоғары сапалы болды. Орта ғасырларда қазақ жерінде егіншілік те дамыған. Мұсылман дінінің әсерімен жазба мәдениеті қалыптаса бастады. Бұл дәуірде Қыпшақ, Қимақ сияқты көптеген тайпалар белсенді өмір сүрді. Қазақстан жеріндегі қалалар көп жағдайда сауда және қолөнер орталығы болды. Орта ғасырларда көшпелі халықтар арасында эпостар мен аңыздар кең тарады. Түркі жазба ескерткіштері пайда болды. 12-13 ғасырларда қазақ даласында сауда байланыстары нығайды. Бұл өңірде медреселер мен мешіттер білім мен дін орталығы болды. Орта ғасырлық Қазақстанда әскери-қорғаныс құрылымдары салынды. Қазақ даласында тайпалық одақтар бірлесе отырып, сыртқы жауларға қарсы тұрды. Ұлы Жібек жолы арқылы мәдени және ғылыми жаңалықтар тарады. 14-15 ғасырларда қазақ хандығының іргесі қалана бастады. Орта ғасырларда қазақ даласы ірі саяси және мәдени аймаққа айналды. Дін мен дәстүр қазақ қоғамында үлкен орын алды. Көшпелі өмір салты қазақ халқының тарихы мен мәдениетінде шешуші рөл атқарды. Орта ғасырлардағы Қазақстан — көшпелі өркениет пен ислам мәдениетінің тоғысқан орталығы болды.

Тест (20 сұрақ)

1. Орта ғасырлар дәуірі қай ғасырлар аралығын қамтиды?

2. Орта ғасырларда Қазақстанда қай дін кеңінен таралды?

3. Орта ғасырларда Қазақстанда орналасқан сауда және мәдени орталық қай қала болды?

4. Қай мемлекет Орта ғасырларда Қазақстан аумағында алғашқы ислам дінін енгізді?

5. Орта ғасырларда Қазақ даласында негізгі шаруашылық қандай болды?

6. Орта ғасырларда Қазақстанда қандай сауда жолы өте маңызды болды?

7. Орта ғасырларда Қазақстан аумағында қандай халықтар өмір сүрді?

8. Орта ғасырлардағы Қазақ хандығы қай ғасырда құрылды?

9. Орта ғасырларда Қазақ даласында ең маңызды саяси бірлестік қалай аталды?

10. Орта ғасырларда Қазақстанда қандай шапқыншылық болды?

11. Орта ғасырларда қазақ даласында білім мен мәдениет қай қалада дамыды?

12. Орта ғасырларда Қазақстанда қандай тарихи тұлға белгілі болды?

13. Орта ғасырлардағы қалаларда қандай маңызды ғимараттар болды?

14. Орта ғасырларда Қазақстанның қай аймағы маңызды сауда орталығы болды?

15. Орта ғасырларда қандай өнер түрлері дамыды?

16. Орта ғасырларда қазақ қоғамында билікті кім ұстады?

17. Орта ғасырларда қай діннің ықпалымен ғылым дамыды?

18. Орта ғасырлардағы қазақ қоғамында қандай әлеуметтік топтар болды?

19. Орта ғасырларда Қазақстанда қандай көркемөнер түрі дамыды?

20. Орта ғасырларда Қазақстандағы ең танымал жазба шығармалар қай тілде жазылды?