🔹 1-топ: Дүниежүзінің саяси картасының мазмұны мен зерттелуі
1. Дүниежүзінің саяси картасында нелер бейнеленеді және онда қандай өзгерістер көрсетіледі?
Дүниежүзінің саяси картасында елдер мен олардың шекаралары, әкімшілік-аумақтық жіктелуі, астанасы мен ірі қалалары бейнеленеді. Сол себепті онда жаңа тәуелсіз мемлекеттердің пайда болуы, елдердің саяси статусының ауысуы, шекаралары мен аумағының, ел атауы мен астанасының өзгеруі де көрсетіледі.
2. Дүниежүзінің саяси картасын, ондағы заңдылықтар мен өзгерістерді географияның қай тармағы зерттейді?
Дүниежүзінің саяси картасы мен ондағы заңдылықтарды, өзгерістерді географияның саяси география деп аталатын тармағы зерттейді. Бұл сала картадағы динамикалық процестерді терең зерделейді.
3. Саяси картада елдер қалай бейнеленеді және шағын елдер мен аумақтар қалай көрсетіледі?
Саяси картада қабылдауға оңай болуы үшін елдер әртүрлі түстермен беріледі. Салыстырмалы түрде үлкен және орташа елдердің атаулары жазылады, ал шағын елдер мен аумақтар сандармен белгіленіп, атаулары жеке (2-қосарбетте) беріледі.
🔹 2-топ: Саяси картаның нысандары мен тәуелсіз мемлекеттер
1. Дүниежүзінің қазіргі саяси картасының нысандарына нелер жатады және олар қандай басты топтарға бөлінеді?
Саяси картаның нысандары қатарына мемлекеттік мәртебесі рәсімделген және рәсімделмеген елдер мен аумақтар жатады. Оларды мемлекет мәртебесі рәсімделген, халықаралық деңгейде танылған тәуелсіз мемлекеттер; дербес басқару мәртебесіне ие болмаған тәуелді аумақтар; тәуелсіздігі танылмаған елдер мен мәртебесі анықталмаған аумақтар деп басты 3 топқа бөледі.
2. Саяси картаның нысандары бір-бірінен қандай көрсеткіштер бойынша айырмашылық жасайды?
Саяси картаның нысандары бір-бірінен жерінің ауданы, халық саны, әлеуметтік-экономикалық даму деңгейіне қарай айырмашылық жасайды.
3. ХХ ғасыр бойы тәуелсіз мемлекеттер мен тәуелді аумақтар саны қалай өзгерді және қазір қанша тәуелсіз ел бар?
Тәуелсіз мемлекеттер саны ХХ ғасыр бойы артып, керісінше тәуелді аумақтар саны азая түсті. Қазіргі кезде дүниежүзі бойынша 195 тәуелсіз ел бар (73-сурет, 4-қосымша).
🔹 3-топ: Тәуелді, мәртебесі анықталмаған және танылмаған аумақтар
1. Тәуелді аумақтар дегеніміз не және олар қалай пайда болды?
Тәуелді аумақтар — тәуелсіздігін алмаған, бірақ елге тән барлық сипаты бар аумақтар. Олар Ұлы географиялық ашылулар мен еуропалық отарлау нәтижесінде пайда болды. «The World Factbook» дереккөзі негізінде қазіргі кезде 50 тәуелді аумақ бар деп есептелінеді.
2. Саяси картадағы мәртебесі анықталмаған аумақтарға қандай мысал келтіруге болады?
Дүниежүзінің саяси картасындағы мәртебесі анықталмаған аумақтың бірі — Сахара Араб Демократиялық Республикасы немесе Батыс Сахара. Бұл аумақта Марокконың аумақтық келіспеушілігі бар.
3. Танылмаған мемлекеттер дегеніміз не және оларға қандай елдер жатады?
Танылмаған мемлекеттер деп тәуелсіздігін дүниежүзінің көптеген мемлекеттері танымаған елдерді атайды. Оларға Абхазия, Косово Республикасы, Оңтүстік Осетия, Приднестровье, Солтүстік Кипр Түрік Республикасы, Сомалиленд және Қытай Республикасы (Тайвань) жатады.