🔹 1-топ: Ауылшаруашылығы және өнеркәсіпті орналастырудың негізгі факторлары
1. Ауылшаруашылығы саласы қандай факторлардың әсерінен дамиды және ол соңғы уақытқа дейін қандай табиғи-ресурстық жағдайларға тікелей тәуелді болды?
Ауылшаруашылық саласы табиғи-климаттық, әлеуметтік және өндірістік факторлардың әсерінен қалыптасады. Ол вегетациялық мерзімнің ұзақтығына, 10°C-тан жоғары температура жиынтығына, жауын-шашын мөлшеріне және топырақ құнарлылығына тікелей тәуелді болып келді. Қазіргі кезде озық технологиялардың арқасында бұл тәуелділік едәуір төмендеді (мысалы, Сауд Арабиясының шөлде бидай өсіруі).
2. Өнеркәсіп өндірісін орналастыруға қандай факторлар әсер етеді және бұл жүйенің басты ерекшелігі неде?
Өнеркәсіп өндірісі — құрылымы, ұйымдасуы мен орналасуы жөнінен өте күрделі жүйе. Оған қаржыны, ғылымды, еңбекті, шикізатты, энергияны және суды қажет ету деңгейі әсер етеді және бұл факторлар ел экономикасының дамуына сәйкес ұдайы өзгеріске түсіп отырады.
3. Өнеркәсіптің жаңа салаларын орналастыруда еңбек ресурстарының рөлі мен астаналық аудандардың маңызы қандай?
Жаңа салаларды орналастыруда еңбек ресурстарының сапалық көрсеткіштері (білім және кәсіби деңгейі) шешуші рөл атқарады. Мысалы, астаналық аудандарда ғылымды көп қажет ететін инновацияларға мүмкіндік бар және өндірілетін өнім ірі тұтыну көзіне бағдарланады.
🔹 2-топ: Өнеркәсіптегі экологиялық, табиғи-ресурстық және отын-энергетикалық факторлар
1. Экологиялық фактор және тұтынушыға бағытталу металлургия кәсіпорындарының географиясын қалай өзгертті?
Қоршаған ортаны қорғаудағы қатаң іс-шаралар металлургия кәсіпорындарының дамыған елдерден дамушы елдерге қарай ығысуына себепші болды. Дамыған елдер сырттан әкелінетін шикізатқа ауысып, қара металлургия кәсіпорындары теңіз жағалауларына және тұтынушыға қарай бағытталды.
2. Түсті металлургия кәсіпорындарының орналасуына табиғи-ресурстық фактор қалай ықпал етеді?
Бұл саланың орналасуына табиғи-ресурстық факторлар елеулі ықпал етеді, өйткені алюминий кенінде металл үлесі жоғары (40–60%), ал молибден мен кобальт кенінде пайыздың жүздік бөлшегіндей ғана болады. Сол себепті кәсіпорындар шикізат өндірілетін аудандарда шоғырланған.
3. Шикізатпен қатар өндірістің орналасуына отын-энергетикалық фактор қалай әсер етеді және қазіргі кәсіпорындар қайда құрылады?
Әсіресе жеңіл металдарды алу үшін өте көп мөлшерде энергия қажет, сондықтан олар арзан энергия көздерінде орналасады. Сондай-ақ қазіргі заманғы кәсіпорындар салық жеңілдіктері бар еркін экономикалық зоналарда және шекаралық аудандарда көбірек орналасады.
🔹 3-топ: Қызмет көрсету саласын орналастыру факторлары
1. Қызмет көрсету саласы қазіргі уақытта қалай дамып жатыр және оны орналастыруға қандай негізгі факторлар әсер етеді?
Қызмет көрсету — қазіргі кезде өте жылдам дамып жатқан сала. Оны орналастыруға қызмет түріне байланысты тұтынушы, табиғи-ресурстық, экономикалық-географиялық жағдай, еңбек ресурстары, аумақтық және экологиялық факторлар ықпал етеді.
2. Қызмет саласын орналастыруда тұтынушы фактордың рөлі қандай және ол қалай көрінеді?
Тұтынушы фактор басты ықпал етеді, өйткені көлік, байланыс, әлеуметтік қызметтер сияқты түрлері тұтынушылар шоғырланған аудандарда орналасады. Сауда, білім беру, денсаулық сақтау мекемелері тұтынушысы көп қалалық елді мекендерде жиі шоғырланады.
3. Туризм мен рекреациялық қызметті орналастыруда қандай факторлардың маңызы зор және оның талаптары қандай?
Мұнда табиғи-ресурстық, экологиялық және еңбек ресурстары факторларының маңызы зор. Рекреациялық мекемелер экологиялық жағдайы қолайлы әрі табиғи ресурстары бар аумақтарда орналасады, сондай-ақ бұл салада қызметкерлердің кәсіби мамандануы мен бірнеше тілді меңгеруі аса маңызды болады.