1-жұп: Ерекше қорғалатын табиғи аймақтар және заңнамалық негіздері
1. Қорық ісі ғылымы қандай бағыттарды зерттейді және бұл жұмысқа қай сала мамандары қатысады?
ЕҚТА қызметінің мазмұны мен тәжірибесін 📑қорық ісі деп аталатын пәнаралық ғылым зерттейді. Ол аймақтардың 🗂️классификациясын жасайды, орналастырудың болашақ жоспарын даярлайды және ғылыми негіздемелер құрастырады. Бұл жұмысқа 👤географтар, геологтар, ботаниктер, зоологтар, экономистер мен заңгерлер қатысады.
2. Заңнама бойынша ерекше қорғалатын табиғи аумақтар деген не және мемлекет қорғауына қандай нысандар алынады?
ЕҚТА — 2006 жылғы Заңға сәйкес, ерекше қорғау режимі қабылданған табиғи кешендері бар 🏞️жер және су кеңістіктері. Мемлекеттік қорғауға экологиялық, ғылыми, тарихи-мәдени маңызы бар 💎ерекше құнды нысандар, табиғат эталондары мен өткен геологиялық дәуірлердің реликтілері алынады.
3. Қорғалатын аймақтарда қолданылатын режим түрлерінің бір-бірінен басты айырмашылығы неде?
ЕҚТА-да қорғаудың екі түрлі режимі қалыптасады: шаруашылық қызметтің барлық түріне толық тыйым салынатын 🚫қорықтық режим және шаруашылық қызметтің тек жекелеген түрлеріне ғана жартылай тыйым салынатын ⚠️қорықша режимі. Елімізде ЕҚТА-ның 9 түрі бар.
2-жұп: Халықаралық мәртебе және Қазақстанның қорықтар желісі
1. ЮНЕСКО-ның биосфералық резерваттары мен Дүниежүзілік табиғи мұралар тізіміне Қазақстанның қай аумақтары кіреді?
Антропогендік өзгерістерге тұрақты бақылау (мониторинг) жүргізетін ЕҚТА-ларға 🌍биосфералық резерват мәртебесі беріледі. Еліміздің 15 аумағы (мыс: Алматы, Марқакөл қорықшалары) осы мәртебеге ие. Ал ЮНЕСКО-ның 📜«Дүниежүзілік табиғи мұралар» тізіміне Ақсу-Жабағылы, Қаратау, Наурызым, Қорғалжын, Барсакелмес қорықтары мен Сайрам-Өгем, Алтынемел саябақтары енген.
2. Республикамыздағы ЕҚТА-ның жалпы аумақтық үлесі қандай және қорықтар не себепті ландшафт эталоны саналады?
Барлық деңгейдегі ЕҚТА-лар Қазақстан аумағының 📊11%-ын құрайды (бұл әлемдік 16% көрсеткіштен төмен). Қорықтардың аумағында шаруашылық қызметі мүлдем жүргізілмейтіндіктен, олар табиғи ландшафтардың 📐эталоны болып есептеледі және басты міндеті — биологиялық әралуандықты сақтау.
3. Еліміздегі ең алғашқы және ең жас қорықтардың тарихи-географиялық сипаттамасы қандай?
Қазақстандағы тұңғыш қорық — 📅1927 жылы ұйымдастырылған ⛰️Ақсу-Жабағылы қорығы, оның символы — сақалтай құсы. Ал ең жас қорық — 2004 жылы палеонтологиялық филиал негізінде құрылған 🦖Қаратау қорығы болып табылады. Тәуелсіздік жылдарында Батыс Алтай, Алакөл және Қаратау қорықтары ашылды.
3-жұп: Аймақтық экожүйелерді қорғау: саябақтар, резерваттар мен ескерткіштер
1. Шөл және дала зоналарының экожүйесін сақтауда Барсакелмес пен Үстірт қорықтарының рөлі қандай?
⚠️Барсакелмес қорығы Арал теңізінің құрғауына байланысты ландшафт өзгерісін бақылау және құлан, қарақұйрық, ақбөкенді сақтау үшін маңызды. Ал 🐪Үстірт қорығы тереңдігі 74 м Қарынжарық ойысын қамтиды және жоғалып бара жатқан жабайы қой — 🐏муфлонды, қарақалды және балжегіш аюды қорғайды.
2. Ұлттық саябақтардың қорықтардан басты айырмашылығы неде және олардың географиялық шоғырлануы қалай?
Ұлттық саябақтарда (саны — 14) табиғатты қорғау халықтың демалысымен және 🧭туризммен қатаң үйлестіріледі. Ең көп саябақтар 🌲еліміздің оңтүстігінде (Іле Алатауы, Шарын, Сайрам-Өгем, Көлсай көлдері) орналасқан. Солтүстік пен орталықта Бурабай, Баянауыл, Қарқаралы саябақтары, ал шығыста Катонқарағай саябағы бар.
3. Табиғи резерваттар мен табиғат ескерткіштерінің қызметі қандай және оларға мәтіннен қандай мысалдар келтіруге болады?
Резерваттар (саны — 7) белгілі бір түрлерді қорғайды, мысалы: «Семей орманы» қарағайды, «Алтын Дала» 🦌ақбөкендерді, ал «Ақ Жайық» су құстарын қорғайды. Ауданы жағынан ең кіші ЕҚТА — 🌳табиғат ескерткіштері. Оған Шарын өзені аңғарындағы неоген кезеңінің реликтісі болып табылатын 🌿Соғдия шағаны (шаған тоғайы) жатады.