1-жұп: Қаныш Сәтбаевтың ғылыми мұрасы және металлогендік болжам карталары
1. Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың отандық геологиядағы тарихи рөлі мен лауазымдық жолы қандай?
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев — қазақтан шыққан тұңғыш тау-кен инженер-геологы. Ол қарапайым геолог деңгейінен бастап, еліміздің бас ғылыми мекемесі — Қазақстан Ғылым академиясының президенттігіне дейінгі даңқты жолды жүріп өтті.
2. Қ. Сәтбаевты әлемдік деңгейде танытқан геологияның жаңа бағыты қалай аталады?
Ғалымды әлемге танытқан пайдалы қазбалардың таралу заңдылықтарын зерттейтін металлогендік ғылым болды. Бұл геология ғылымындағы мүлде соны, жаңа бағыт ретінде бағаланды.
3. Орталық Қазақстанның металлогендік картасын жасаудағы негізгі ғылыми ерекшелік неде еді?
Қ. Сәтбаевтың тікелей басшылығымен жасалған металлогендік және болжамдық картаның ерекшелігі — геологиялық барлау жүргізілетін аймақтардың болжам қорына қарай бірінші және екінші кезекте зерттелетін өңірлерге бөлінуі болды. Бұл ХХ ғ. ортасындағы отандық ғылымның шыңы саналды.
4. Мәтінде Қаныш Сәтбаевтың есімін мәңгілікке қалдыру мақсатында қандай нысандар аталған?
Қазіргі уақытта ұлы ғалымның есімі Қазақстан ҒА-ның Геология ғылымдары институтына, Жезқазған кен-металлургия комбинатына, бір қалаға, көптеген көшелерге, еліміздегі ең ірі жоғары технологиялық университетке және 🌟бір планетаға берілген.
5. Ұлы геологтың Орталық Қазақстанды дамыту мен ғылыми кадрлар даярлаудағы сіңірген еңбегі қандай?
Ол Жезқазған мен бүкіл Орталық Қазақстанның кен байлығын игеруге орасан зор үлес қосты. Сондай-ақ оның бастамасымен ашылған докторантурада жүздеген ғалымдар даярланып, оның 50-ден астамына Сәтбаев тікелей өзі жетекшілік етті.
2-жұп: Уфа Ахмедсафин және Қазақстанның жерасты су ресурстарын зерттеу
1. Академик Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафинді ғылыми ортада қандай теңеумен атаған?
Уфа Меңдібайұлы Ахмедсафинді ғылымда ерекше құрметпен «гидрогеологияның жерасты сулары ғылымының ақыны» деп атаған.
2. У. Ахмедсафиннің шөлді аймақтарда ашқан жаңалығының әлемдік маңызы қандай?
Ол сусыз деп есептелген шөлдегі бархандардың астынан тұщы судың тұтастай «көлдері мен теңіздерін» тапты. Ғалым бұл миллиондаған куб метр су қазынасын адам игілігі үшін қалай пайдалану керектігін ғылыми негіздеп берді.
3. Қазақстандық гидрогеологтар жасаған карталардың нәтижесінде қандай су қорлары анықталды?
Жерасты суларының болжамдық картасы арқылы жалпы аумағы 1,5 млн км² болатын 70 артезиан алабы ашылды. Бұл судың көлемі Каспий теңізінің ауданындай 4 су алабына тең, ал жер бетіне жайса, барлық шөлдерді 9 метрлік қабатпен жабар еді.
4. Алматы қаласының су тапшылығы мәселесін У. Ахмедсафин қалай тиімді шеше білді?
1960 жылдарға дейін Алматы суды тау өзендерінен алып, тапшылық көре бастағанда, қымбат өзен бұру жобалары ұсынылды. Алайда Ахмедсафин қала астынан тұщы судың орасан зор қорын тауып, қаланы жерасты суына көшіру арқылы мәселені аз шығынмен шешті.
5. Академик Ахмедсафиннің Орта Азия мен Қазақстанның экологиялық қауіпсіздігін қорғаудағы ұстанымы қандай болды?
Ол Сібір өзендерін Қазақстан мен Орта Азияға бұру сияқты қауіпті эксперименттерге үзілді-кесілді қарсы болды. Академик бұл жобаның жаһандық деңгейдегі экологиялық апатқа әкелетінін нақты ғылыми тұрғыдан дәлелдеп берді.
3-жұп: Жаңа тектоникалық қозғалыстар және Қазақстанның Ұлттық Атласы
1. Еліміздің жер бедерінің қалыптасу тарихында қандай негізгі геологиялық кезең мен түсінік қарастырылады?
Еліміздің жер бедерінің қалыптасуын зерттеу барысында кайнозой эрасының жаңа тектоникалық қозғалыстары деген маңызды түсінік қарастырылады. Оның қазіргі табиғат пен жер бетіне тигізген әсерін білу өте қажет.
2. Геологтар құрастырған Ұлттық Атластың 67-суреттегі картасынан қандай мәліметтерді білуге болады?
Ұлттық Атластың бұл картасы жаңа тектоникалық қозғалыстар басталғанға дейінгі Қазақстан жерінің теңіз деңгейінен алғандағы орташа биіктігін айқын көрсетеді.