🔹 1-топ: Мұхиттардың тіршілік дүниесі және оның топтары
1. Дүниежүзілік мұхит суларында тіршіліктің таралуында қандай заңдылық бар және оған әсер ететін басты көрсеткіш не?
Мұхит суларына да зоналық заңдылық тән, бірақ құрлықтағы тәрізді айқын емес. Түрлі өзгерістер экватордан полюстерге және тереңдікке қарай жүреді. Бұл өзгерістерге себепші болатын басты көрсеткіш — күн сәулесі жарығының азаюы немесе жетпеуі болып табылады.
2. Мұхиттағы тіршілік иелері судың және Жер атмосферасының құрамына қалай әсер етеді?
Мұхиттағы тіршілік ұзақ геологиялық уақыт аралығында судың құрамын өзгертіп отырады. Сонымен қатар, судағы жасыл өсімдіктер бөліп шығарған оттектің артық мөлшері ауаға шығу арқылы атмосфера құрамын да өзгертеді.
3. Тіршілік ету жағдайына байланысты мұхиттағы тіршілік дүниесі қандай үш топқа бөлінеді?
Мұхиттағы тіршілік дүниесі үш негізгі топқа бөлінеді: 1. Планктон (қалқып жүретін микроорганизмдер, балдырлар); 2. Нектон (суда еркін жүзіп жүретін балықтар мен жануарлар); 3. Бентос (мұхиттың түпкі суында, түбінде тіршілік ететіндер).
🔹 2-топ: Мұхит биомассасының сипаттамасы және маржан рифтері
1. Планктон, нектон және бентостың құрамына қандай тірі организмдер жатады және олардың ерекшелігі неде?
Мұхит биомассасының 70%-ын фитопланктон құрайды және ол жануарлардың негізгі қорегі. Нектонды неғұрлым ірі жануарлар — балықтар, теңіз сүтқоректілері, жыландар мен тасбақалар құраса, бентосты мұхит түбіне бекініп тіршілік ететін балдырлар, теңіз жұлдыздары, скат және камбала сияқты селбесіп өмір сүруге бейімделген мақұлықтар құрайды.
2. Дүниежүзілік мұхиттағы биомасса өнімділігінің жоғары және төмен көрсеткіштері қай аймақтарға тән?
Ең жоғары көрсеткіш (0,5 кг/м²-ге дейін) салқын сулардың мұхит бетіне шығатын аймақтарына тән болса, тропиктік аймақтарда бұл көрсеткіш әлдеқайда төмен (0,01 кг/м²-ге дейін) болады. Тынық, Атлант және Солтүстік Мұзды мұхиттары түйіскен салқын суларда биомасса өнімділігі 2 кг/м²-ге жетеді, бірақ түр құрамы кедей келеді.
3. Тропиктер аралығындағы маржан рифтерінің тіршілік дүниесі қандай және қазіргі зерттеулер қалай жүргізіледі?
Маржан рифтерінде маржан полиптерінің, моллюскалар мен балықтардың алуан түрлі түске боялған ерекше түрлері кездеседі. Бұл зерттеулер қуатты ғылыми-зерттеу кемелерінің, мұхит түбіндегі арнайы автоматты стансылардың және жасанды Жер серіктерінің көмегімен жүргізіледі.
🔹 3-топ: Мұхиттың шаруашылық маңызы және экологиялық мәселелері
1. Мұхиттың адамзат үшін азық-түліктік маңызы қандай және биологиялық ресурстарды сақтау үшін қандай жұмыстар жасалуда?
Мұхит өнімдері адамдардың жалпы нәруыз қажеттілігінің 20%-ын құрайды. Бүгінде жылына 110—120 млн т балық ауланады. Ресурстардың таусылу қаупіне байланысты теңіз жануарлары мен өсімдіктерін жағалауларда арнайы өсіру — марикультура және аквакультура жұмыстары кеңінен қолға алынуда.
2. Дүниежүзілік мұхиттың ластануы оның өзін-өзі тазартуына және тірі организмдерге қалай әсер етіп жатыр?
Ластаушы заттардың өте көп жиналуынан мұхиттың өзін-өзі тазарту мүмкіндігі төмендеуде. Бұл тіршілік дүниесінің азаюына немесе кейбір түрлердің шектен тыс көбеюіне әкеледі. Мысалы, Аустралиядағы Үлкен Тосқауыл рифінде «тікенді шеңбер» теңіз жұлдызының тым көбейіп кетуі экологиялық қауіпті жағдай туғызып отыр.
3. Мұхит бетінің мұнай өнімдерімен ластануы табиғаттағы қандай маңызды процестерді бұзады?
Мұнаймен ластану мұхит пен атмосфера арасындағы су айналымына кері ықпал етіп, Жер атмосферасындағы газ қоспаларының концентрациясын өзгертеді. Бұл зат және жылу алмасуына кедергі келтіріп, судың сапасын нашарлатады және тірі организмдер мен адам денсаулығына қауіп төндіреді.