🔹 1-топ: Қазақстанның этностары және тілдік құрамы
1. Қазақстан халқының көпұлтты құрамы қалай қалыптасты және олар қандай топтарға бөлінеді?
Қазақтар – елдің байырғы тұрғындары және мемлекетті қалыптастырушы этнос, ал қалған халықтардың өкілдері Қазақстанға әртүрлі себептермен көшіп келгендер. Осыған байланысты, республика халқының көпұлтты құрамы – жаппай көші-қонның нәтижесі. Олар үлкен үш топқа бөлінеді: еліміздің негізгі халқы – қазақтар; бұрынғы КСРО республикаларынан келген этникалық топтар; алыс шетелдерден келген этникалық топтар.
2. Еліміздегі ең ірі этностар қандай және олар халықтың қанша пайызын құрайды?
Мемлекетіміздің негізін қалаушы – 14 млн этнос – қазақтар. Екінші орында – орыстар. Жалпы алғанда, халқы 100 мыңнан асатын 7 этнос бар. Осы 9 ұлт бірігіп, Қазақстан халқының 96%-ын құрайды.
3. Халықтардың арғы тегін анықтау үшін ғалымдар қандай 3 сатылы классификация жасайды?
Бұл классификация 3 сатыдан тұрады: алғашқы (төменгі) сатысы – жеке халықтар. Екінші (орташа) сатыны тіл бойынша жақын туыстас халықтар тобы құрайды. Үшінші (жоғарғы) саты – әулет тілдері бойынша туыстас халықтар тобын біріктіреді.
4. Қазақстан халқы негізінен қандай тілдік әулеттерге жатады?
Қазақстан халқының 99% бөлігі екі тілдік әулетке кіреді: алтай (халықтың 79%) және үнді-еуропа (20%). Алтай тіл әулетіндегі ең ірісі – түркі тобы (елдегі түркі халықтарының ішіндегі ең көбі қазақтар), ал үнді-еуропа әулетіндегі ең ірісі – славян тобы (ең ірі славян халқы – орыстар).
🔹 2-топ: Қазақ этносының географиясы және Қазақстанның діни конфессиялары
1. Дүниежүзіндегі қазақ этносының орналасу географиясы қандай және репатриация дегеніміз не?
Дүниежүзіндегі қазақ этносының саны 18 млн адам, оның 14 млн-нан астамы Қазақстанда тұрады, ал тағы 4 млн адам (1/5 бөлігі) 54 шет мемлекетте диаспора ретінде өмір сүреді. Репатриация – Қазақстаннан көшіп кеткен халықтардың орнын толтыруға және қазақтардың үлес салмағын көбейту үшін шетелдегі қандастарды тарихи Отанына қайтару үдерісі.
2. Қазақстандағы ұлттардың аймақтар бойынша қоныстану ерекшеліктері қандай?
Қазақтардың жартысына жуығы оңтүстік өңірлерде (Түркістан, Алматы, Жетісу, Жамбыл облыстары) және Алматы, Астана, Шымкент қалаларында тұрады. Басқа ұлттар арасында татарлар біркелкі таралған. Орыстар, украиндар, немістер және белорустар негізінен солтүстік, орталық және шығыс аудандарда тұрса, өзбектер (Түркістан облысы мен Шымкентте) мен ұйғырлар (Алматы облысы мен қаласында) жинақы түрде қоныстанған.
3. Ғалым-дінтанушылар діндерді қандай топтарға бөледі және әлемдік діндер қандай?
Діндер үш топқа бөлінеді: ру-тайпалық (ең ежелгі діндер), ұлттық (жергілікті) және әлемдік. Жер бетінде кеңінен таралған әлемдік діндердің тек үшеуі бар: ислам, христиан және буддизм.
4. Қазақстанда қандай негізгі діни конфессиялар бар және оларды кімдер ұстанады?
Қазақстанда сенушілердің 3/4 бөлігін құрайтын сүнниттік ислам басым; оны қазақ, өзбек, татар, түрік, ұйғыр, башқұрт, қырғыздар ұстанады. Ал әзербайжандардың біразы шиит бағытында. Екінші орында христиандар (19%) тұр: славян халықтары православие дінін, немістер протестанттар мен католиктерді, ал поляктар католик дінін ұстанады. Жалпы, діндердің географиясы негізінен этникалық топтардың қоныстануымен сәйкес келеді.