🔹 1-топ: Географияның математикалануы және сандық революция
1. XX ғасырдың екінші жартысында география ғылымында қандай маңызды құбылыс орын алды?
XX ғасырдың екінші жартысында география ғылымдарына математикалық зерттеу әдістері қарқынды ене бастады, оны ғалымдар «сандық революция» деп атады.
2. Географияның «математикалануы» тағы қандай факторлардың дамуына байланысты болды?
Географияның «математикалануы» компьютерлік техника мен технологиялардың жылдам дамуына да байланысты.
3. Компьютерлік техника мен технологиялардың дамуы географияда қандай жаңа мүмкіндіктер ашты?
Бұл жедел түрде орасан мол сандық деректерді өңдеудің мүмкіндіктерін ашты.
4. Географияда математикалық статистика мен талдау әдістері не үшін қолданылады және олар нені жеңілдетеді?
Олар зерттеудің бастапқы деректерін рет бойынша жинақтау, өңдеу және зерттеу нәтижелерін қорытындылау барысында жүйелеуді жеңілдетеді.
5. Сандық әдістер арқылы аумақтарды зерттеуде не нәрсеге қол жеткізуге болады?
Сандық әдістер статистикалық деректерді өңдеу арқылы аумақтарды салыстырып, олардың дамуы мен құрылымдық ерекшеліктерін талдауға мүмкіндік береді.
🔹 2-топ: Мерзімдік қатар, тренд және теңгерім әдісі
1. Географиялық жүйелердің өзгерістерін сипаттау үшін қандай қатар құрастырылады?
Әдетте, зерттелетін құбылыс пен нысанның жай-күйі мен өзгерістерін сипаттау үшін мерзімдік қатар құрастырылады (1-кесте).
2. Үдерістер мен құбылыстарды зерттеуде трендті анықтаудың маңызы қандай?
Үдерістер мен құбылыстардың өзгеру заңдылықтарын зерттеуде трендті, яғни дамудың жалпы тенденциясын анықтаудың маңызы зор.
3. Өзгерістер қатарын үлгілеудегі басты міндет не болып табылады және оны қалай модельдеуге болады?
Басты міндет — зерттелетін құбылыстың даму тенденциясының сипаты мен бағыттарын анықтау. Уақыт бойынша реттелген сандық деректерді график түрінде модельдеуге болады.
4. Теңгерім әдісі географиялық зерттеулерде қандай мүмкіндіктер береді?
Теңгерім әдісі өзгермелі жүйелердегі кіріс пен шығыс арасындағы тәуелділіктерді есептеу арқылы талдау жасауға, болжауға мүмкіндік береді.
5. Теңгерім әдісінде жүйелерді сипаттау үшін қандай сандық көрсеткіштер талданады?
Мұндай жүйелерді сипаттау үшін шығыс — кіріс, өндіру — тұтыну сандық көрсеткіштері есептеліп, талданады (8-сурет).
🔹 3-топ: Математикалық модельдеу, графикалық әдістер және рангтерге жіктеу
1. Географиялық жүйелерді математикалық модельдеу деген не және таңбалы модельдерге не жатады?
Математикалық модельдеу нақты нысандардың сандық қатынастарын бейнелейді. Ол бейнелеу тәсілі бойынша таңбалы деп аталады. Оған топография мен картография, блок-сызбалар, кестелер мен графиктер жатады.
2. Диаграммалар мен графикалық модельдердің географиядағы атқаратын рөлі қандай?
Диаграммалар арқылы экономикалық географияда әлеуметтік және экономикалық үдерістердің, ал физикалық географияда табиғи құбылыстардың өту барысын көрсетуге болады. Олар дәлдікті, көрнекілікті ұштастырады.
3. Рангтерге жіктеу әдісі не үшін қолданылады және оның қандай рангтері бар?
Нысандарды сандық деректері бойынша топтастыру үшін қолданылады. Бұл әдіс арқылы рейтингтер құрастыру кезінде жоғары, орташа және төмен рангтер анықталады.
4. Мәтінде туу коэффициенті бойынша интервалды анықтайтын қандай формула берілген?
Интервалды анықтайтын формула: $x = \frac{\text{max}-\text{min}}{3}$. Мұндағы $\text{max}$ — максимум шамасы, $\text{min}$ — минимум шамасы, $x$ — интервал. Мәтіндегі мысалда ең жоғары көрсеткіш $46\%_0$, ең төмені $8\%_0$, ал интервал $12,6$-ға тең болды.
5. Интервалды қосу арқылы дүниежүзіндегі 195 ел туу деңгейі бойынша қандай 3 топқа бөлінді?
Елдер мынадай топтарға бөлінді: 1) $8$ — $20,6$ (туу деңгейі төмен); 2) $20,7$ — $33,3$ (туу деңгейі орташа); 3) $33,4$ — $46$ (туу деңгейі жоғары). Осы статистикалық деректер арқылы қай елдің қай топқа енетінін анықтау қиын емес.