1-жұп: Ғылыми басылымдардың негіздері және зерттеу есебінің құрылымы
1. Географиялық зерттеу аяқталғаннан кейін ақпаратты жұртшылыққа жеткізудің қандай негізгі жолдары бар және бұл үдеріс қалай аталады?
Баспасөз көмегімен, түрлі басылымдарда (журналдарда, жинақтарда, құралдарда) жариялау немесе ғылыми шараларда сөз сөйлеу арқылы ақпаратты жұртшылыққа жеткізу басылым деп аталады.
2. Басылымның зерттеуші ғалым үшін ең басты жеке міндеттері мен мақсаттары қандай?
Ол — зерттеушінің ғылыми проблемаларды зерттеуге қосқан жеке үлесінің айғағы болып табылады және автор шығармасының ұқсас ғылыми мақалалардың мазмұнынан айырмашылықтарын көрсетеді.
3. Зерттеу толық аяқталған соң жазылатын есеп құжаты өзіне қандай негізгі сипаттамаларды қамтиды?
Бұл құжат зерттеудің әдісі мен жүргізілуі, сонымен қатар ғылыми-зерттеу немесе тәжірибелік-эксперименттік іс-әрекет үдерісінде алынған нәтижелер туралы жан-жақты сипаттаманы қамтиды.
4. Белгілі бір уақыт аралығында орындалған ғылыми жұмысты жан-жақты көрсету үшін қандай құжат түрі дайындалады?
Орындалған жұмысты белгілі уақыт аралығында жан-жақты көрсету үшін арнайы зерттеу есебі (есеп) жазылады.
5. Зерттеу есебінің соңғы кезеңінде болашаққа байланысты қандай маңызды мәліметтер ұсынылуы керек?
Есептің қорытынды бөлімінде болашақта зерттеу жұмысын жүргізу бойынша нақты шешімдер мен ұсыныстар көрсетіледі.
6. Ғылыми басылымдарда зерттеу есебінің толық нұсқасын тікелей жариялауға неліктен мүмкіндік болмайды?
Есептердің көлемі жеткілікті мөлшерде үлкен және журнал көлемінен әлдеқайда үлкен болғандықтан, ғылыми басылымдарда олардың толық нұсқасын жариялау мүмкін емес.
7. Оқырман қауымның уақыт тапшылығын ескере отырып, авторлар аудиторияға арнап есептің негізінде қандай қысқаша құжаттар әзірлейді?
Автор немесе авторлар тобы аудиторияға зерттеу барысы мен оның нәтижелерін суреттейтін баяндама, мақала, тезис және аңдатпа (аннотация) сияқты қысқаша құжаттар дайындайды.
2-жұп: Баяндама мен ғылыми мақала жазудың талаптары мен құрамдас бөліктері
1. Баяндама дегеніміз қандай құжат және зерттеушілер оны қандай іс-шараларда көрсету үшін әзірлейді?
Баяндама — басылымда жарияланған немесе көпшілік алдында оқылған ғылыми-зерттеу жұмысының толық мағынасын қамтитын ғылыми құжат. Оны ғылыми конференцияда, ғылыми семинарда және басқа шараларда көрсету үшін әзірлейді.
2. Баяндаманың басында тұратын зерттеу тақырыбының атауына және оның өзектілігіне қандай талаптар қойылады?
Тақырып атауы өзекті, бірегей және мазмұны бойынша қызықты болуы тиіс. Ал өзектілігі оның маңыздылығын, бұған дейін қандай ғалымдар жұмыс істегенін және тақырыптың таңдалу себептерін сипаттауы керек.
3. Баяндаманың қорытынды бөліміндегі ой тұжырымдары қалай ресімделеді және олардың саны қаншадан аспауы тиіс?
Қорытындылар жалпыланған конспект түрінде құрастырылып, нөмірленуі тиіс. Олардың саны әдетте 4 немесе 5-тен аспайды.
4. Ғылыми мақала дегеніміз не және оның баспа мәтініндегі көлемі орташа есеппен қанша бет болуы керек?
Мақала — ғылыми-зерттеу жұмысының жағдайы туралы материалдар берілетін журналда немесе еңбектер жинағында жарияланатын, көлемі аз ғылыми хабарлама. Оның көлемі баспа мәтінінде 8–10 бет шамасында болады.
5. Мақаланы деректер базасынан жылдам тауып алу үшін оның атауында қандай маңызды элемент қамтылуы тиіс?
Мақаланың атауы қысқа болуы және аталған мақаланы деректер базасынан жылдам табуға арналған арнайы негізгі сөздерді қамтуы тиіс.
6. Ғылыми мақаланың негізгі бөлімінде қандай ақпараттар суреттеледі және оның ішіне қандай көрнекіліктер кіруі мүмкін?
Негізгі бөлім зерттеу әдісі туралы қысқаша деректерді, өзінің ғылыми нәтижелерінің талдауын және қорытындысын суреттейді. Ол графиктерді және басқа да көрнекі материалдарды қамтуы мүмкін.
7. Мақаланың соңында міндетті түрде көрсетілуі тиіс дереккөздер мен сілтемелерге байланысты қандай элементтер қамтылады?
Мақаланың соңында цитата алынған әдебиеттерге сілтеме, алынған цитата көздерінің тізімі және қолданылған белгілер мен қысқартулардың тізбесі қамтылады.
3-жұп: Тезис, аннотация, стендтік баяндама және тұсаукесерге қойылатын талаптар
1. Тезис дегеніміз не, оның көлемі қанша бетті құрайды және оның құрамында қандай бөлімдер мүлдем болмайды?
Тезис — қысқаша түрде баяндалған бірегей ғылыми идеялар. Көлемі 2–5 бетті құрайды. Тезистерде кіріспе бөлім, зерттеу жұмысының әдістерін сипаттау және әдебиеттер тізімі мүлдем болмайды.
2. Аннотация қандай негізгі қызметтерді атқарады және оның ұсынылатын орташа көлемі қанша баспа белгісінен тұрады?
Ол мақаланың негізгі мазмұнын белгілеуге, оның тақырыпқа сәйкестігін анықтауға көмектеседі және автоматтандырылған жүйелерде ақпарат іздеу үшін қолданылады. Орташа көлемі — 500 баспа белгісі.
3. Стендтік баяндамадағы көрнекі материал мен мәтіндік материалдың арақатынасы қандай болуы керек және мәтін шрифтіне қандай талап қойылады?
Көрнекі материал мен мәтіндік материалдың арақатынасы шамамен 1:1 болуы тиіс. Мәтіннің шрифті 0,5 метр қашықтықтан еркін оқылатын шамада орындалуы керек.
4. Стендтік баяндаманың тиімділік талабы бойынша, көрермен оның мазмұнымен қанша уақыт ішінде танысып үлгеруі қажет?
Стендтік баяндаманың тиімділік талабына сай, ақпараттың көлемі стендпен 1–2 минут ішінде толығымен танысуға мүмкіндік беруі керек.
5. Тұсаукесерді (презентация) жасау және оны үлкен экранда көрсету үшін қолданылатын ең танымал бағдарлама қалай аталады?
Тұсаукесер жасау бойынша ерекше танымал бағдарлама — Microsoft Office PowerPoint бағдарламасы болып табылады.
6. Тұсаукесер слайдтарын дайындау барысында бір слайдқа сыятын сөздердің саны мен тізім тармақтарының шегі қандай?
Бір слайд бір ойды көрсетуі тиіс. Слайдта отыздан аспайтын сөз және тізімнің ең көп дегенде бес тармағын қолданған дұрыс.
7. Электрондық тұсаукесердің құрылымы реттілік бойынша қандай 6 негізгі беттен (бөлімнен) тұруы қажет?
Тұсаукесер құрылымы: 1. Титул беті, 2. Мазмұны, 3. Бөлімнің атауы, 4. Қысқаша ақпарат (тезис-дәлел-қорытынды), 5. Түйіндеме (қорытынды), 6. Алғыс бөлімдерінен тұрады.