🔹 1-топ: Табиғи ресурстарды экономикалық бағалаудың негіздері мен мақсаттары
1. Табиғи-ресурстық әлеует қалай анықталады және табиғи ресурстар қандай тұрғыдан бағаланады?
Аумақтың табиғи ресурстармен қамтамасыз етілуіне байланысты табиғи-ресурстық әлеуеті анықталады. Оның шартты мөлшері ретінде аумақтағы жекелеген ресурс түрлерінің әлеуеті жинақталған күйде алынады. Табиғи ресурстар адам қоғамына қажеттілігі мен құндылығы тұрғысынан бағаланады.
2. Экономикалық бағалау дегеніміз не және ол қандай факторларды ескеруді қажет етеді?
Табиғи ресурстардың өндіріс пен тұтынуға қатысты құндылығын экономикалық бағалау арқылы анықтайды. Экономикалық бағалау экономикалық, әлеуметтік, техникалық, экологиялық-географиялық факторларды ескеруді қажет етеді. Өйткені бұл факторлар табиғи ресурстардың аумақтық таралуын, адам тіршілігі мен шаруашылығындағы маңызын анықтайды.
3. Табиғи ресурстарды экономикалық бағалау қандай нақты мақсаттарға сәйкес жүргізіледі?
Табиғи ресурстарды экономикалық бағалау мынадай мақсаттарға сәйкес жүргізіледі:
1) табиғи ресурстардың қорын анықтау;
2) табиғи ресурстарды пайдалануды болжау және жоспарлау;
3) табиғи ресурстарды игерудің экономикалық тиімділігін анықтау;
4) табиғи ресурстардың құнын анықтау;
5) табиғи ресурстарды пайдаланудың оңтайлы жағдайын таңдау.
🔹 2-топ: Экономикалық бағалаудың көрсеткіштері мен балдық жүйесі
1. Табиғи ресурстарды экономикалық бағалауда қандай көрсеткіштер қолданылады?
Табиғи ресурстарды экономикалық бағалауда мынадай көрсеткіштер қолданылады:
* нақты өлшемдер (т, га, $м^3$, баррель және т.б.);
* балдық көрсеткіштер (табиғат ресурстарымен қамтамасыз етілу жағдайын 5 балдық жүйемен көрсетеді);
* қаржылық бағамдар (ресурстың нарықтық құны, ресурсты пайдаланғаны үшін төлем және т.б.).
2. Географ А.Ю. Скопин ұсынған 5 балдық жүйенің мазмұны қандай?
Ресейлік географ А.Ю. Скопин ұсынған табиғат ресурстарын бағалаудың 5 балдық жүйесі келесідей сипатталады:
* 0 балл — ресурс мүлде жоқ;
* 1 балл — ресурстың тек жергілікті маңызы бар;
* 2 балл — ресурстың аймақтық маңызы бар;
* 3 балл — ресурстың ұлттық (мемлекеттік) маңызы бар;
* 4 балл — ресурстың халықаралық маңызы бар.
3. Ресурспен қамтамасыз етілуі деген не және ол ресурстың түрлеріне қарай қалай бағаланады?
Елдің ұлттық байлығының маңызды көрсеткіші — ресурспен қамтамасыз етілуі болып табылады. Ол ресурстардың түрлеріне қарай әртүрлі бағаланады: сарқылатын және қалпына келмейтін минералды ресурстар үшін олардың қорларының қанша жылға жететіндігі анықталса, ал орман ресурстары сияқты қалпына келетін ресурстарды бағалауда елдің әрбір тұрғынына шаққанда қанша орман алқабы сәйкес келетіні есептеледі.
🔹 3-топ: Табиғи ресурстарды экологиялық бағалау және ресурс үнемдеу
1. Экологиялық бағалау неге негізделген және сарқылатын ресурстар қалай жіктеледі?
Табиғи ресурстарды экологиялық бағалау табиғи ресурстар қорының сарқылу және қалпына келу белгілеріне негізделген. Экологиялық жіктемеде табиғат ресурстары сарқылмайтын (күн, жел, мұхиттар мен теңіздер энергиясы, климаттық ресурстар) және сарқылатын болып бөлінеді. Сарқылатын ресурстар өз кезегінде қалпына келетін (жер, биологиялық ресурстар) және қалпына келмейтін (минералды ресурстардың барлық түрлері) табиғи ресурстар болып жіктеледі.
2. Қазіргі кезде ресурстарды тұтыну деңгейі қалай өзгерді және рекреациялық аумақтарды бағалауда не ескеріледі?
Қазіргі кезде 15 жыл ішінде адамзаттың осыған дейінгі бүкіл ғұмырында пайдаланған табиғат ресурстарының мөлшері тұтынылады, соның салдарынан ормандар мен ауылшаруашылық жерлерінің көлемі қысқаруда. Рекреациялық мақсатта пайдаланылатын аумақтарда ресурстардың экологиялық құндылығы жоғары болады. Оларды экологиялық бағалауда «аумақтың рекреациялық сыйымдылығын», нысандардың қолжетімділігін және демалысқа қолайлылығын ескеру қажет.
3. Дамыған елдердегі «ресурс үнемдеуші технология» ұғымының мәні неде?
Дамыған елдерде өмір сапасын арттыру мен қоршаған орта тазалығы басты мәселеге айналып, «ресурс үнемдеуші технология» ұғымы қалыптасты. Бұл ұғым ғылымға негізделген, аз қалдықты және қалдықсыз технологияларды, тазарту құрылғыларын, балама энергетиканы кеңінен пайдаланудан көрінеді. Мұнда өнімді өндіруде шикізат пен энергияны өте аз, үнемді пайдалану көзделеді.