Тапсырмалар тізімі
Сан есімдерді тауып, мағыналық түрін анықтау
Қазақстан қорықтары туралы сөйлемдерден сан есімдерді тауып, олардың қай мағыналық түрге (есептік, реттік, жинақтық, болжамдық, бөлшектік, топтау) жататынын анықтаңыз:
1) Ақсу-Жабағлы – 1926 жылы құрылған еліміздегі ең алғашқы қорық.
2) Қорғалжын қорығында құстардың үш жүзден астам түрі мекендейді.
3) Оқушылар қорық аумағына бес-бестен топтасып кірді.
4) Экспедиция мүшелері екі қорықтың да флорасын толық зерттеп шықты.
- 1926 жылы – есептік сан есім.
- Алғашқы – реттік сан есім.
- Үш жүзден астам – болжамдық сан есім.
- Бес-бестен – топтау сан есімі.
- Екі – жинақтық емес, негізгі есептік сан есім (ал «екеу» болса жинақтық болар еді).
Сан есімдердің емлесін дұрыс сақтап жазу
Жақша ішінде берілген сан есімдерді сөзбен дұрыс жазып, орфографиялық ережеге сай сөйлемдерді көшіріңіз:
1) Қазақстан аймағында (10) мемлекеттік табиғи қорық бар.
2) Марқакөл қорығы (1976)-шы жылы ұйымдастырылған.
3) Қорықшылар күніне (50-60)-тай сирек кездесетін жануарды тіркеді.
4) Оқушылардың (1/3)-і сирек өсімдіктер каталогын жасады.
5) Дәріс барысында (10-10)-нан топқа бөлініп жұмыс істедік.
Ереже: Реттік сан есім араб цифрымен берілсе дефис арқылы, топтау сан есімдері дефиспен, ал бөлшектік сан есімдер бөлек сөздермен жазылады.
- 1) Қазақстан аймағында он мемлекеттік табиғи қорық бар. (Есептік)
- 2) Марқакөл қорығы мың тоғыз жүз жетпіс алтыншы жылы ұйымдастырылған. (Реттік)
- 3) Қорықшылар күніне елу-апыстай сирек жануарды тіркеді. (Болжамдық)
- 4) Оқушылардың үштен бірі сирек өсімдіктер каталогын жасады. (Бөлшектік)
- 5) Дәріс барысында он-оннан топқа бөлініп жұмыс істедік. (Топтау)
«Табиғатты қорғау – ортақ парыз» тақырыбында мәтін құрау
Берілген біріккен сөздер мен сан есімдердің кемінде 4-еуін қатыстырып, Қазақстан қорықтары немесе табиғатты қорғау туралы шағын мәтін (3-5 сөйлем) құрастырыңыз:
«Қазақстанда табиғат байлығын сақтау мақсатында он қорық жұмыс істейді. Еліміздегі ең бірінші құрылған қорық – Ақсу-Жабағлы аймағы. Онда Қызыл кітапқа енген жүздеген сирек өсімдіктер мен жануарлар түрі қорғалған. Табиғаттың осындай байлығын сақтау – әрбір азаматтың басты міндеті.»
Ереже мен білімді тексеру (5 тест)
1. Қазақстандағы ең алғаш ашылған қорықты табыңыз:
2. Реттік сан есімді жасаушы жұрнақтарды табыңыз:
3. «Он-оннан» сан есімі қай мағыналық түрге жатады?
4. Қазақстанда неше мемлекеттік табиғи қорық бар?
5. Қай сан есім қате жазылған?