🤝 Жұптық тапсырмалар: Дүниежүзі елдерін топтастыру

1-жұп: Жаһандық экономикалық жіктелім және даму деңгейлерінің негізгі критерийлері

1. Қазіргі дүниедегі мемлекеттер қандай сипаттамаларымен ерекшеленеді және оларды топтастырудың басты критерийі қандай?
📚Қазіргі әлемде 240 ел мен аумақ бар, олардың 194-і егеменді мемлекет болып табылады. Бұл елдер географиялық жағдайы, жер көлемі, халқының саны, мемлекеттік құрылымы сияқты параметрлерімен ерекшеленеді. 🌍Алайда, барлық классификациялар үшін елдің әлеуметтік-экономикалық деңгейін анықтайтын басты критерий — жан басына есептегендегі жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) көрсеткіші. 🔬Осы айырмашылықтарды жүйелеу мақсатында БҰҰ сарапшылары елдерді дамыған, дамушы және өтпелі экономикалы деп үш ірі топқа бөледі.
2. Экономикалық жүйелердің тарихи өзгеруі елдердің классификациясына қалай әсер етті?
💡1990 жылдардың басына дейін әлем елдерін жоспарлы (социалистік), нарықтық (капиталистік) және көп құрылымды (дамушы) деп бөлу қабылданған болатын. Әлемдік социалистік жүйе таратылғаннан кейін бұл жіктелім түбегейлі өзгерді. 🔍Жаңа жүйеде бұрынғы социалистік елдер үшін «өтпелі экономикалы елдер» деген арнайы топ пайда болды, 📈бұл топ жоспарлы социалистік экономикалық модельден нарықтық капиталистік экономикаға көшкен мемлекеттерді біріктіреді.

2-жұп: Дамыған және дамушы елдердің ішкі құрылымы мен әлеуметтік-экономикалық алшақтығы

1. «Алтын миллиард» тобына кіретін мемлекеттердің сипаты қандай және олар іштей қалай жіктеледі?
🎯Экономикасы дамыған елдер тобына БҰҰ есебі бойынша 41 мемлекет кіреді және олар халық санына қарай «алтын миллиард» деп аталады. Бұл елдер жоғары экономикалық-әлеуметтік деңгейімен және жоғары ЖІӨ-мен ерекшеленеді. 📌Олар іштей үш топқа бөлінеді: біріншісі — көшбасшы «Үлкен жетілік» (G7) елдері, екіншісі — Батыс Еуропаның аса ірі емес елдері. 📝Үшінші топты Еуропадан тыс орналасқан 4 мемлекет: Оңтүстік Африка Республикасы, Израиль, Аустралия және Жаңа Зеландия құрайды.
2. Дамушы елдер арасындағы өмір сүру деңгейінің алшақтығы мен ішкі топтардың айырмашылығын қалай түсіндіруге болады?
📊Дамушы 136 елдің арасындағы жан басына шаққандағы табыс айырмашылығы өте үлкен және бұл әлемдегі ең әркелкі топ болып саналады. Салыстырмалы түрде, Бурундиде жан басына шаққандағы ЖІӨ 275 АҚШ доллары болса, Парсы шығанағындағы Катарда бұл көрсеткіш 69 мың АҚШ долларына жетеді. 🌱Бұл топтың бір полюсінде экономикасы қарқынды дамыған «Азия жолбарыстары» мен жетекші елдер (Қытай, Үндістан) тұрса, екінші полюсінде Африканың нашар дамыған кедей мемлекеттері орналасқан.

3-жұп: Өтпелі экономика динамикасы және Қазақстанның жаһандық интеграциясы

1. Өтпелі экономика елдерінің даму ерекшеліктері қандай және олардың арасында қандай айырмашылықтар бар?
🗺️Бұл топқа БҰҰ бұрынғы 17 социалистік мемлекетті, соның ішінде ТМД мен Балқан түбегі елдерін жатқызады. Бұл елдер тобы біркелкі емес және олардың арасында даму деңгейі бойынша үлкен алшақтық бар. 📌Қазақстан мен Ресей (ЖІӨ жан басына шаққанда 9–11 мың АҚШ доллары) Шығыс Еуропаның Венгрия мен Польша сияқты елдеріне жақын орналасқан. 📝Ал Қырғызстан мен Тәжікстан (жан басына 1000 АҚШ долларынан сәл ғана артық) әлі күнге дейін әлемдегі нашар дамыған елдермен бір қатарда қалып отыр.
2. Қазақстанның жаһандық және аймақтық ұйымдарға интеграциялануы еліміздің геосаяси орнын қалай айқындайды?
🌍Қазақстан 1992 жылы БҰҰ мүшелігіне өтіп, ЮНЕСКО, МАГАТЭ, ХВҚ және Дүниежүзілік банк сияқты беделді халықаралық құрылымдарға енді. Аймақтық деңгейде еліміз ТМД мен ШЫҰ (Шанхай ынтымақтастық ұйымы) жұмысына белсенді қатысады. 🗺Шекаралық қауіпсіздікті нығайтқан «Шанхай бестігі» кейіннен ірі аймақтық ұйымға айналып, құрамына Өзбекстан, Үндістан, Пәкістан және Беларусь елдерін қосты. 📋Сонымен қатар, Қазақстан 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалық етіп, өзінің ең маңызды сауда серіктесі — Еуропалық Одақпен (ЕО) тығыз ынтымақтастық орнатты.