🔹 1-топ: Экономикалық даму деңгейі және елдердің негізгі классификациясы
1. Қазіргі әлемде қанша ел мен аумақ бар және олар қандай параметрлер бойынша ерекшеленеді?
Қазіргі әлемде 240 ел мен аумақ бар, олардың 194-і егеменді мемлекет. Олар географиялық жағдайы, жер көлемі, халқының саны, мемлекеттік құрылымы және экономикалық даму деңгейі сияқты көптеген параметрлері бойынша ерекшеленеді.
2. БҰҰ сарапшыларының жаңартылған классификациясы бойынша елдер қандай үш топқа бөлінеді?
Әлемдік социалистік жүйе таратылғаннан кейін БҰҰ бұл классификацияны жаңартып, елдерді үш топқа бөлді: 1) дамыған экономикалы елдер, 2) дамушы елдер, 3) өтпелі экономикалы елдер (жоспарлы социалистік экономикадан нарықтық капиталистік экономикаға өткендер).
3. Елдерді топтастырудағы басты әлеуметтік-экономикалық критерий қандай?
Барлық классификациялар үшін басты критерий — жан басына есептегендегі жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) көрсеткіші арқылы анықталатын елдің әлеуметтік-экономикалық деңгейі болып табылады.
🔹 2-топ: Экономикасы дамыған және дамушы елдердің сипаттамасы мен ішкі топтары
1. Экономикасы дамыған елдерге неше мемлекет жатады және олар іштей қалай бөлінеді?
БҰҰ бұл топқа 41 елді («алтын миллиард» тобы, халқы 2016 ж. — 1,052 млрд) жатқызады. Олар іштей 3 топқа бөлінеді: 1) Үлкен жетілік (G7), 2) Батыс Еуропаның аса ірі емес елдері, 3) Еуропадан тыс 4 мемлекет (ОАР, Израиль, Аустралия, Жаңа Зеландия).
2. Дамушы елдердің ауқымы қандай және олардың арасындағы кіріс деңгейінің айырмашылығы қалай сипатталады?
Бұл топқа Жер шары құрлығының 1/2, әлем халқының 4/5 бөлігін қамтитын 136 ел жатады. Мұнда кіріс айырмашылығы өте жоғары: мысалы, Бурундиде жан басына шаққандағы ЖІӨ 275 АҚШ долларын құраса, Катарда ол 69 мың АҚШ долларына жетеді.
3. Дамушы елдер тобына кіретін «Азия жолбарыстары» және мұнай экспорттаушы бай елдерге қай мемлекеттер жатады?
«Азия жолбарыстарына» (жаңа индустриялды елдерге) Сингапур, Оңтүстік Корея және Тайвань жатады. Ал мұнай экспорттаушы бай елдерге негізінен Парсы шығанағы елдері — Катар, Кувейт, БАӘ, Бахрейн, Сауд Арабиясы, Оман және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Бруней жатады.
🔹 3-топ: Өтпелі экономикалы елдер және Қазақстанның халықаралық ұйымдар жүйесіндегі орны
1. Өтпелі экономика елдеріне кімдер жатады және олардың даму деңгейі қандай?
Бұл топқа бұрынғы 17 социалистік мемлекет (ТМД елдері, Грузия, Балқан түбегі елдері) жатады. Олар біркелкі емес: Қазақстан мен Ресей (ЖІӨ — 9-11 мың доллар) Шығыс Еуропадағы Венгрия мен Польшаға жақын болса, Қырғызстан мен Тәжікстан (1000 доллар шамасында) нашар дамыған елдердің қатарында.
2. Қазақстанның БҰҰ-ға мүше болуы және оның құрамындағы қандай маңызды ұйымдарға енгені туралы не айтуға болады?
Қазақстан 1992 жылы БҰҰ құрамына енді. Артынша оның арнаулы мекемелері — ЮНЕСКО (білім, ғылым және мәдениет жөніндегі), МАГАТЭ (атом қуаты жөніндегі), ХВҚ (халықаралық валюта қоры) және Дүниежүзілік банк құрамына мүше болып қабылданды.
3. Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) қалай құрылды және оның құрамына қазір қай елдер кіреді?
ШЫҰ бастапқыда шекаралық дауларды шешу мақсатында «Шанхай бестігі» (Ресей, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Қытай) ретінде құрылған. Кейіннен ол қауіпсіздік пен ынтымақтастықты бекіту ұйымына айналып, құрамына Өзбекстан, Үндістан, Пәкістан және Беларусь мемлекеттері қосылды.