🔹 1-топ: Табиғат қорғаудың халықаралық шаралары және биосфералық қорықтар
1. Адамзат тарихында табиғатты қорғау және аялау мәселесі қашаннан басталды және бұған қандай ұлттық мысал келтіруге болады?
Адам мен табиғат арасындағы тиімді қарым-қатынасты қалыптастыру мәселесі адамзаттың саналы қоғамы қалыптаса бастаған кезден бастап-ақ қолға алынып келеді. Әр халықтың өзіндік салт-дәстүрі бар, мысалы, Шығыс халықтарына ортақ Наурыз мейрамының негізгі қағидасы да табиғаттың тепе-теңдігін сақтауға бағытталған.
2. ХХ ғасырда табиғатты қорғау бағытында халықаралық деңгейде қандай маңызды ұйымдар мен бағдарламалар құрылды?
ХХ ғасырдан бастап іс-шаралар барлық елдер деңгейінде жоспарлы жүре бастады. 1948 жылы БҰҰ шешімімен Табиғат пен табиғат ресурстарын қорғаудың халықаралық одағы құрылса, 1971 жылы ЮНЕСКО тарапынан табиғи ортаны қорғауға арналған «Адам және биосфера» бағдарламасы қабылданды.
3. ЮНЕСКО бағдарламалары шегіндегі ең маңызды шара қандай және бүгінгі таңда әлемде бұл бағытта қандай көрсеткіштер бар?
Ең маңызды шара — биосфералық қорықтардың үлесін арттыру болып табылады. Бүгінгі таңда Жер шарындағы 70-тен астам елде 300-ге жуық биосфералық қорықтар құрылып, ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде, сондай-ақ бұл мәселеге Қазақстан жерінде де үлкен ден қойылуда.
🔹 2-топ: Ерекше қорғалатын аумақтар: қорықтар, қорықшалар және ұлттық саябақтар
1. Қорықтардың негізгі ерекшелігі неде және оларда қандай іс-әрекеттерге рұқсат беріліп, не нәрсеге тыйым салынады?
Қорықтар — адам аяғы баспаған, табиғи ландшафттың эталоны ретінде бағаланады. Мұнда адамның кез келген шаруашылық әрекетіне қатаң тыйым салынған, тек қана Қызыл кітапқа енген түрлерді қорғау шаралары мен ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге ғана рұқсат беріледі.
2. Табиғат ескерткіштері мен қорықшалардың бір-бірінен айырмашылығы мен атқаратын қызметі қандай?
Табиғат ескерткіштеріне ғылыми, тарихи, мәдени-эстетикалық мәні зор нысандар (Шарын каньоны, Әншіқұм т.б.) жатады. Ал қорықшалар — азая бастаған түрлердің санын қалпына келтіру үшін уақытша қорғауға алынатын жерлер, олар ботаникалық, аңшылық, геологиялық, ландшафтық болып бөлінеді.
3. Ұлттық табиғи саябақтардың мақсаты не, әлемдегі алғашқы саябақ қайда құрылды және Қазақстанда қандай мысалдары бар?
Саябақтар табиғатты қорғаумен қатар ғылыми-ағарту, мәдени-демалыс бағытында пайдаланылады. Алғашқы ұлттық саябақ 1872 жылы АҚШ-та құрылған. Елімізде бұл бағытта Баянауыл, Іле Алатауы, Қарқаралы, Алтынемел сияқты ұлттық саябақтар ұйымдастырылған.
🔹 3-топ: Қазақстанның өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау мәселелері
1. Қазақстан өсімдіктерінің құрылымдық пайызы қандай және «эндемик өсімдіктер» дегеніміз не?
Еліміздің өсімдіктерінің 83,5%-ын шөптесін өсімдіктер, 15,3%-ын бұталар, ал 1,2%-ын ағаштар құрайды. Осы өсімдіктердің ішінде 730-дан астам түрі тек Қазақстан аумағында ғана өседі, оларды эндемик өсімдіктер деп атайды.
2. Қазақстанның Қызыл кітабына енген жануарлар түрлеріне қандай мысалдар бар және олардың санын қалпына келтіру үшін қандай жұмыстар істелуде?
Қызыл кітапқа қарақұйрық, арқар, қар барысы, қоқиқаз, дала бүркіті сияқты сирек түрлер енген. Елімізде аңдардың санын қалпына келтіру мен жануарларды жерсіндіру бағытында, мысалы, «Алтынемелде» құлан мен Пржевальский жылқысын, Каспийде ит тәріздес жанат өсіру қолға алынған.
3. Неліктен тек қорықтарды көбейту немесе Қызыл кітапты шығару жеткіліксіз және ең басты назарда не тұруы керек?
Тек қорғауға алынған аумақтарды көбейтумен дұрыс нәтижеге жете бермейміз. Ең алдымен әрбір адамды табиғатты сүюге, табиғатпен үйлесімді өмір сүруге бағыттау керек, сондықтан үздіксіз экологиялық білім мен тәрбие негізін қалыптастыруды басты назарда ұстау қажет.