🔹 1-топ: Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) және оның басты элементтері
1. Экономикалық-географиялық жағдай (ЭГЖ) дегеніміз не және оның басты элементтері қандай?
Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайы — оның дамуының халықаралық экономикалық факторларға қатысты алғандағы әлемнің экономикалық картасындағы жағдайы. ЭГЖ тиімді немесе тиімсіз болуы мүмкін. Оның үш басты элементі бар: нарықтық-географиялық жағдай, көршілік жағдай және көліктік-географиялық жағдай.
2. Нарықтық-географиялық жағдайдың маңызы неде және әлемдік экономиканың басты орталықтары қайсы?
Нарықтық-географиялық жағдайда елдің әлемдік ірі нарықтарға қатысты орналасуының маңызы өте зор. Әлемдік экономиканың үш ірі нарығы мен басты орталығына: АҚШ, Еуропалық Одақ (ЕО) және Шығыс Азия (Қытай, Жапония, Корей Республикасы) жатады.
3. Көршілік жағдайға баға беру неге байланысты және Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) қалай құрылды?
Көршілік жағдайға баға беру көрші елдердің экономикалық даму деңгейіне, шаруашылық бағытына және халықаралық экономикалық бірлестіктерге бірге қатысуына байланысты. Шаруашылық байланыстар экономикалық интеграцияға (бірігуге) ұласқанда кедергілер жойылып, біртұтас кеңістік құрылады. Осы мақсатта Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан және Ресей мемлекеттерінің қатысуымен Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) құрылды.
🔹 2-топ: Көліктік-транзиттік жағдай және Қазақстанның ЭГЖ плюстері мен минустары
1. Көліктік-географиялық жағдайда басты назар неге аударылады және теңіздік пен құрлықішілік жағдайдың айырмашылығы қандай?
Басты нәрсе — елдегі сауда жолдарының қалай өтетіндігі мен оның транзиттік мүмкіндігі. Теңіздік тасымал арзан болғандықтан, теңіздік жағдай құрлықішілікке қарағанда қолайлырақ, өйткені бұл елдер байланыс бағытын еркін таңдай алады. Ал құрлықішілік елдер әлемдік нарыққа шығу үшін көрші елдердің аумағын пайдаланып, үлкен көліктік шығын шығарады. Егер мемлекет транзиттік жағдайда орналасса (мысалы, Қырғызстан мақтасын Қазақстан арқылы Ресейге тасымалдауы), бұл шығындарды транзиттік төлем алу арқылы қалпына келтіруге болады.
2. Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайының басты қолайсыз жақтары (минустары) қандай?
Басты қолайсыз жағдайы — Еуразия құрлығының түкпірінде орналасуы, сондай-ақ әлемдік сауда жолдары мен әлемдік экономикалық ірі орталықтардан (АҚШ, ЕО, Шығыс Азия) тым алыс жатуы. Сонымен қатар Қазақстан құрлықтар мен елдерді қосып жатқан Дүниежүзілік мұхитқа тікелей шыға алмайды.
3. Қазақстан өз ЭГЖ-ын жақсарту үшін қандай мүмкіндіктерді пайдаланып, қандай шаралар жүзеге асыруда?
ЭГЖ-ны жақсарту үшін Қазақстан қолайлы жақтарына сүйенеді: 1) Шығыс Азия мен Еуропа арасындағы транзиттік жағдайын пайдалану (көлік жолдарын салып, уақыт пен тасымал шығынын азайту); 2) Каспий теңізі мен оның жағалауындағы елдер арқылы Атлант және Үнді мұхиттарына шығу үшін өз флотын дамыту; 3) Ресеймен және Қытаймен көршілік жағдайды пайдаланып, көліктік шығынды үнемдеу.
🔹 3-топ: Геосаяси (саяси-географиялық) жағдай және оның басты ерекшеліктері
1. Геосаяси (саяси-географиялық) жағдай дегеніміз не және Қазақстанның алғашқы үш геосаяси ерекшелігі қандай?
Геосаяси жағдай — бұл елдің саяси картадағы стратегиялық маңызы бар шетелдік мемлекеттер мен олардың одақтарына қатысты алғандағы орны.
Бірінші ерекшелігі: құрлықішілік жағдайы (оны азайту үшін жаңа көлік дәліздерін салуда).
Екінші ерекшелігі: ислам, православие және конфуциандық мәдениеттердің тоғысында орналасуы.
Үшінші ерекшелігі: Еуропа мен Азияның арасында өзгеше бір көпір ретінде орналасуы.
2. Қазақстан геосаяси жағдайының төртінші ерекшелігі қандай және оның көрші елдермен қарым-қатынасқа әсері қандай?
Төртінші ерекшелігі — екі ірі держава: Қытай мен Ресейдің арасында орналасуы. Бұл елдер Қазақстанмен бірге ШЫҰ-на қатысады және олар елдің егемендігі мен біртұтастығының кепілі (гаранты) болып табылады. Олардың аумағында 2 млн-нан астам этникалық қазақтар тұратындықтан, Қазақстан екі мемлекеттің де мүдделерін ескеріп, үнемі ымыраға келуге тырысады.
3. Қазақстан геосаяси жағдайының бесінші және алтыншы ерекшеліктеріне қандай факторлар жатады?
Бесінші ерекшелігі — Қазақстан шегарасы аймағында халықаралық террор мен наркотиктің таралу қаупі бар шиеленісу ошақтарының («ыстық» нүктелердің) болуы, оның ішіндегі ең қауіптісі — Ауғанстан.
Алтыншы ерекшелігі — Каспий аймағындағы жағдайы, яғни Каспий теңіз-көлінің статусы туралы келісімге қол жеткізуі болып табылады.