🤝 Жұптық тапсырмалар: Экономикалық инфрақұрылым

1-жұп: Экономикалық инфрақұрылым және көлік жүйесінің маңызы

1. Экономикалық инфрақұрылымның атқаратын рөлі қандай және оның негізгі элементтеріне не жатады?
📚Өткен сыныпта инфрақұрылым құрамына экономикалық және әлеуметтік жүйе енетіні туралы оқыған болатынсыңдар. Экономикалық инфрақұрылым шаруашылық салаларына қызмет көрсету арқылы олардың дамуына ықпал етеді. Бұл ретте 🌍экономикалық инфрақұрылымның құрылымдық негізін айқындайтын маңызды құрамдас бөліктер бар. 🔬Олар: көлік және байланыс жүйелері. Көлік жүйесінің маңызы ерекше. Көлік мемлекетішілік және халықаралық деңгейде жолаушы, шикізат, дайын өнімдер мен құрал-жабдықтардың тасымалын жүзеге асырады. Көлік жүйесінің дамуы әсіресе жер аумағы үлкен елдер үшін маңызды, сондықтан бұл елдер көлік инфрақұрылымын дамытуға көп қаржы жұмсайды.
2. Көліктің дамуы аумақтарды игеруге қалай әсер етеді және ғылым мен техниканың (ҒТР) бұл салаға ықпалы қандай?
💡Көліктің дамуы жаңа ресурстық аудандарды игеруге, ірі өнеркәсіп орталықтарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Нақтырақ айтқанда, 🔍бұл үдеріс аумағы ауқымды болып келетін бірнеше ірі мемлекеттерде айқын көрініс тапқан. 📈Бұл әсіресе жер көлемі үлкен Канада, АҚШ (Аляска), Ресей, Аустралия мен Бразилияда айқын көрінеді. Ғылым мен техника жетістіктері көліктің барлық түрлерінің жедел қарқынмен дамуына ықпал етті. Қазіргі заманғы көлік жүйесі ақпараттық технологияларға өте тәуелді. ҒТР жетістіктерін пайдалану көліктің жылдамдығы, жүккөтергіштігі, тасымалдау көлемі тәрізді көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік берді. Жекелеген көлік түрлерінің дүниежүзілік жүк айналымындағы үлесі 69-суретте көрсетілген.

2-жұп: Халықаралық көлік дәліздері мен көлік тораптарының дамуы

1. Көлік жүйесіндегі контейнерлендіру үдерісінің маңызы қандай және Қазақстан аумағы арқылы қандай халықаралық дәліздер өтеді?
💧Қазіргі заманғы көлік жүйесінің халықаралық маңызы бар «контейнерлік көпірлер», «көлік дәліздері» тәрізді жаңа аумақтық формалары дами бастады. Контейнердің ойлап табылуы дүниежүзілік көлік жүйесін дамытуға орасан зор ықпал етті. Осы тұста 📌бұл жаңалық жүк тасымалдау мен логистика инфрақұрылымының мүлде жаңа деңгейге көтерілуіне алып келді. 📝Бұл мүлде жаңа көлік құралы — контейнер тасушы кемелердің пайда болуына және жүк тиеп-түсіріп алатын терминалдардың құрылысын дамытуға алып келді. Қазақстан жері арқылы халықаралық көлік дәліздері өтеді: Азияаралық теміржол магистралінің Солтүстік дәлізі; Батыс Еуропа-Батыс Қытай, Корея түбегі және Ресей, Қазақстан жері арқылы өтеді; ТРАСЕКА (Достық-Алматы-Ақтау үлескісі); Солтүстік-Оңтүстік бағыты (Ақтау теңіз порты, Орал маңы, Ақтау-Атырау үлескілері). Халықаралық көлік дәліздері жүйесіне экспорттық және транзиттік магистральды құбыр жолдары да енеді.
2. Көлік тораптары қалалардың дамуына қалай ықпал етеді және бұған қандай ірі әлемдік орталықтар мысал бола алады?
🎯Аймақтардың дамуына көлік тораптары айрықша ықпал етіп отыр. Көптеген қалалар құрлық және су жолдарының тоғысындағы көлік тораптары ретінде пайда болған. Бұл жағдай ірі халықаралық мегаполистердің географиялық орналасуымен де тығыз байланысты. 📊Мысалы: Нью-Йорк, Лондон, Париж, Майндағы Франкфурт, Токио, Шанхай, Сингапур және басқалар. Мәскеу қаласы да ірі көлік торабына жатады, мұнда 5 түрлі көлік: теміржол желілері, автокөлік магистральдары, құбыр жолдары, су мен әуе көліктері тоғысады. Қазіргі заманғы дүниежүзілік көлік жүйесі бірнеше бағыттар бойынша дамуда (15-сызбанұсқа). Сонымен, кез келген аймақтың немесе елдің көлік жүйесі экономиканы дамытуға серпін берсе, екінші жағынан, аумақтың даму деңгейін көрсетеді.

3-жұп: Байланыс жүйесі, заманауи телекоммуникация және Қазақстанның орны

1. ХХ-ХХІ ғасырлардағы байланыс жүйесі мен телекоммуникациялардың дамуы әлемдік қаржы нарығына қалай әсер етті?
🌱Қазіргі кездегі көлік жүйесі сандық қана емес, сапалық тұрғыда өсуде. ХХ ғасырда байланыстың көптеген түрлерінің дамуында үлкен секіріс болды. Байланыс саласындағы бұл үдерістер 🗺️арнайы заманауи технологиялық желілер арқылы іске асырылып келеді. 📋Байланыс телекоммуникациялар арқылы жүзеге асырылады. Қазіргі заманғы телекоммуникациялардың аса маңызды құрамдас бөлігін ақпараттық технологиялар (компьютерлік байланыс, мультимедиа, ғаламтор) құрайды. Олардың көмегімен ірі компаниялар өндірісті басқа елдерге орналастырып, қашықтағы қызметкерлерімен тығыз байланыс орната алады. Атап айтқанда, әлемдік қаржы нарығы жедел телекоммуникациялар арқылы үйлестірілетін кіріккен, ғаламдық жүйеге айналды. Осының нәтижесінде әрбір елдің қаржы мекемелері ғаламдық қаржы жүйесіне кіріккен.
2. Телекоммуникациялық желілердің дамуындағы статистикалық көрсеткіштер қандай және Қазақстанның бұл саладағы халықаралық деңгейі қандай?
🕌Телекоммуникациялық желілердің дамуындағы негізгі бағыт — ұтқыр байланыс пен ғаламтордың жедел дамуы болып табылады. 🗺️Байланыс құралдарын таңдауда тұтынушылардың сұранысы мен бағыты айтарлықтай өзгерген. 📝Жыл сайын телефонды тұрақты пайдалану азайып, ұялы байланыс құралдарын пайдалану артуда. 2023 жылы әлемде 840 млн дербес телефон желісі болды, ал ұялы байланыс абоненттерінің саны 8,3 млрд-қа жетті. 1994 жылдың 19 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының ұлттық домені «.kz» ресми түрде тіркелді. Қазақстанда қазіргі заманғы телекоммуникациялардың дамуы сымсыз байланысты, кең жолақты ғаламторға қол жеткізуді, бұрын дербес болған желілер мен қызметтерді (телефония, ғаламтор, теледидарды) бір кабельді пакетке біріктіру бағытында жүріп жатыр. БҰҰ-ның деректері бойынша, 2024 жылы әлемнің 193 елінің ішінде Қазақстан телекоммуникациялық инфрақұрылым индексінде 42-орынды иеленді.