1-жұп: Қара металлургия шикізаттары, өнімдері және олардың қасиеттері
1. Қара metallurgияның негізгі өнімі не болып табылады, ол неден алынады және бұл материалдардың құрамы қандай?
Қара металлургия жаппай қолданылатын конструкциялық материал – 🛠️болат өндіреді. Оны негізінде 🏭шойыннан алады. Болат пен шойын – ⚙️темірдің көміртектік қорытпасы болып табылады (201-сурет).
2. Шойын мен болаттың механикалық қасиеттерінде қандай айырмашылық бар және өндіріске қандай материал қажет?
Көміртегінің жоғары мөлшеріне байланысты ⏳шойын морт сынғыш, осал болып келеді. Ал өндіріске соғуға, июге және тегістеуге жарамды 📐пластикалық (иілгіш) материал қажет. Сондықтан шойынның көп бөлігін болатқа айналдырады.
3. Болат қорытуға қажетті отын мен негізгі шикізат көздеріне нелер жатады және олар қайдан алынады?
Болат қорыту үшін 🪵шикізат пен отын қажет. Отынды 🚂кокстелетін таскөмірден алады, ал негізгі шикізат көзі – 🌍темір кені болып табылады.
2-жұп: Темір кені қорлары, өндіріс циклдері және кәсіпорын түрлері
1. Қазақстандағы темір кені шикізатының негізгі бөлігі қайда шоғырланған және оларды қандай ірі комбинаттар өндіреді?
Біздің еліміздегі темір кені шикізатының 📊85%-ы Қостанай мен Атасу алаптарында орналасқан. Кеннің барлығына жуығын 🏢3 кен байыту комбинаты (КБК) өндіреді, олар: Соколов-Сарыбай (Рудный қаласы), Лисаков және Қаражал комбинаттары.
2. Болат өндіру процесі қандай екі негізгі сатыдан тұрады және дайын өнім (прокат) қалай алынады?
Болат өндіру екі дүркін қайта қолданылымнан тұрады: 1) 📦темір кенінен домна пештерінде шойын алу; 2) 💧балқытылған шойыннан конверторларда болат алу. Алынған құймаларды прокат мәшінелерінің айналып тұратын біліктерінің арасымен өткізіп, әртүрлі прокат алады.
3. Толық циклді металлургия комбинатының толық емес циклді (қайта балқыту) зауыттардан басты айырмашылығы неде?
Шойын, болат және прокат алу сатыларын біріктіретін өндірісті 🔗толық циклді металлургия комбинаты деп атайды (мысалы, Теміртаудағы «ҚарМет»). Ал толық емес циклді қайта балқыту зауыттарында 🚫шойын алынбайды, олар металл сынықтарын балқытып, болатты прокатқа айналдырады (мысалы, Павлодардағы зауыт).
3-жұп: Ферроқорытпа өндірісі, оның маңызы және қара металлургия экспорты
1. Ферроқорытпа өндірісі дегеніміз не және бұл өндіріс өнімдері қандай жоғары технологиялық салаларға қажет?
Ферроқорытпа өндірісі – 🧪темірдің марганецпен, хроммен, кремниймен және басқа қоспалық металдармен бірге қорытылуы. Оларсыз жеңіл, ыстыққа төзімді, 🛡️тот баспайтын болат балқыту мүмкін емес. Мұндай болат түрлері 🚀ғарыштық, авиациялық, кеме жасау өнеркәсіптеріне аса қажет.
2. Қазақстанда ферроқорытпа өндірісінің шикізат базасы қалай ұйымдастырылған және оның басты орталықтары қайсы?
Хром кені ⛰️Дөң КБК-да (Хромтау), ал марганец ⛰️Жезді және Жәйрем КБК-да өндіріледі. Қазақстан ферроқорытпа өндіруден әлемде 🌍5-ші орында. Негізгі бөлігін 🏭Ақтөбе мен Ақсудағы (ең үлкен) 2 зауыт шығарады. Үшінші ірі орталығы – Қарағанды қаласы.
3. Қара металлургия өнімдерінің қандай үлесі сыртқы нарыққа шығарылады және олардың негізгі сатып алушылары кімдер?
Қара металлургия – еліміздің маңызды экспорттық саласы. Шетелге 📈темір кенінің 1/2 бөлігі, ферроқорытпалардың 80%-ы және прокаттың 70%-ы жіберіледі. Бұл өнімдердің негізгі сатып алушылары – 🗺️Ресей, Қытай және Еуропа елдері болып табылады.