1-жұп: Мұхит суының химиялық құрамы және тұздылықтың ендіктер бойынша таралуы
1. Мұхит суының құрамында бағалы металдардың қай түрлері кездеседі және олардың үлесі қандай?
Мұхит суының құрамынан алюминий, мыс, күміс және алтын табылған, бірақ олар өте аз мөлшерде кездеседі.
2. Мұхит суына өзіне тән тұщы және ащылау дәмді беретін қандай химиялық қоспалар?
Суға көбінесе таныс тұщы (тұзды) дәмді ас тұзы береді, ал еріген магний тұзы оған ащылау дәм береді.
3. Тропиктік және экваторлық ендіктердегі тұздылық көрсеткіштерін (‰) өзара салыстырып, айырмашылығын көрсетіңіз?
Тропиктік ендікте судың тұздылығы жоғары — 38‰ құраса, экваторда бұл көрсеткіш төменірек — 34‰-ге тең болады.
4. Дүниежүзіндегі ең тұзды Қызыл теңіз бен ең төмен тұздылыққа ие қалыпты ендік суларының айырмашылығы қанша промилл?
Қызыл теңіздің тұздылығы 42‰, ал қалыпты ендік суларынікі 33‰, олардың арасындағы айырмашылық 9‰-ді құрайды.
5. Өлі теңіз суының орташа тұздылық диапазоны қандай және ол басқа теңіздерден несімен ерекшеленеді?
Өлі теңіз суының орташа тұздылығы өте жоғары — 260–270‰ аралығында болады, бұл Дүниежүзілік мұхиттың орташа тұздылығынан (35‰) бірнеше есе көп.
2-жұп: Тұздылықтың өзгеру факторлары және мұхит суының физикалық ерекшеліктері
1. Неліктен тропик ендіктерінде булану мөлшері жоғары болса да, судың тұздылығы төмендемейді?
Өйткені тропиктерде булану мөлшері өте жоғары болуымен қатар, тұздылықты азайтатын жауын-шашын мөлшері тым тапшы болады.
2. Полюстердегі судың тұздылығына жауын-шашын мен буланудан бөлек тағы қандай табиғи үдеріс тікелей әсер етеді?
Полюстерде жауын-шашын мен буланудың аз болуынан бөлек, мұздақтардың еруі судың тұздылығын айтарлықтай азайтып, орташа мәнге ие етеді.
3. Судың құрамындағы тұз мөлшері оның қату және қайнау нүктелеріне қалай ықпал етеді?
Судың тұзды болуы оның жылу сыйымдылығын жоғарылатады, қату температурасын төмендетеді және қайнау температурасын жоғарылатады.
4. Атлант және Тынық мұхиттарының беткі суларын тығыздық көрсеткіші бойынша өзара сипаттаңыз?
Судың ең жоғары тығыздығы Атлант мұхитының беткі суларында байқалса, ең төмен тығыздық көрсеткіші Тынық мұхит суына тән.
5. Тұзды судың салқындаған беткі қабатында тығыздық көтерілгенде мұхит суында қандай қозғалыс пайда болады?
Тығыздық көтерілгенде су ауырлап төмен түседі де, оның орнына төменнен жылырақ су қабаты жоғары көтеріліп, су алмасу үдерісі жүреді.
3-жұп: Температуралық режим, мұз қалыптасу үдерісі және адам үшін маңызы
1. Күн сәулесі тек судың беткі қабатын ғана қыздырса, 100-200 метр тереңдікке жылу қалай таралады?
Мұхит суы жылуды нашар өткізетіндіктен, 100-200 метр тереңдікке жылу тек судың үнемі механикалық түрде араласуы нәтижесінде ғана беріледі.
2. Мұхит суының бүкіл массасының орташа температурасы қанша градусты құрайды және оның тұщы судан қату айырмашылығы неде?
Мұхит суының бүкіл массасының орташа температурасы небәрі +4°C құрайды. Құрамында қоспалар болғандықтан, ол 0°C-та емес, шамамен -2°C температурада қатады.
3. Неліктен мұхитта түзілген мұз су түбіне батпай, су бетінде қалқып жүру қасиетіне ие?
Су 0°C-та мұзға айналғанда оның тығыздығы өзін қоршаған сұйық судың тығыздығынан төмен болады, сол себепті мұз су бетіне қалқып шығады.
4. Егер мұхит суының жылуды баяу алып, баяу суитын қасиеті болмаса, Жер бетінің орташа температурасы қандай күйде болар еді?
Егер судың мұндай жылу сыйымдылық қасиеті болмаса, Жер бетінің орташа температурасы күрт көтеріліп, шамамен 36°C-ты құраған болар еді.
5. Кемелер мұхиттың тұзды суынан өзеннің тұщы су айдынына өткенде олардың суға шөгу деңгейі шамамен қанша метрге өзгеруі мүмкін?
Судың тығыздығы мен тұздылығының өзгеруіне байланысты, кемелердің суға шөгу деңгейі 0,3 метрге (30 см) дейін өзгеруі мүмкін.