🔹 1-топ: Атом құрылысы және оның зерттелу тарихы
1. Атомдардың бар екендігі мен құрылымы қалай зерттелді?
Атомдар соншалықты кішкентай, оларды көру мүмкін емес болғандықтан, олар жанама тәжірибелердің көмегімен зерттелген.
2. Рим философы Лукреций Кар көрінбейтін бөлшектердің тіршілігін қалай дәлелдеді?
«Заттардың табиғаты туралы» поэмасында теңіз жағасындағы көйлектің су болып, күнге ілгенде кебетінін, яғни судың көзге көрінбейтін өте ұсақ бөлшектерге бөлінетінін айту арқылы дәлелдеді.
3. Ұзақ уақыт бойы ғалымдар атомды қандай бөлшек деп ойлады және оны қалай атады?
Атомды бүкіл әлемді құрап тұрған қарапайым бөлшек деп ойлап, оны «әлемнің кірпіштері» деп атады.
4. Фердинанд Линдеман оттегі мен күкірт атомдарының пішіні туралы қандай жорамал айтты?
Ол «оттегінің атомы сақина пішінді, ал күкірттің атомы шелпек пішіндес» деп сендірді.
5. Кельвин атомның құрылысын неге теңеді?
Кельвин атомды шылым шегушінің аузынан шығарған түтін сақиналары тәрізді құрылым деп атады.
6. Атомның қазіргі заманғы құрылымы қандай бөлшектерден тұрады?
Атом ортасындағы атом ядросынан және оның айналасындағы электрондардан тұрады.
7. Атомның бұл құрылымы неліктен «планетарлық модель» деп аталады?
Өйткені оның құрылысы Күн жүйесіне ұқсас (электрондар ядроны айнала қозғалады).
🔹 2-топ: Атом ядросы мен электрондар
1. Атом ядросы қандай бөлшектерден тұрады?
Атом ядросы екі түрлі бөлшектен – протондар мен нейтрондардан тұрады.
2. Протондар мен нейтрондардың зарядтары қандай?
Протондар оң зарядты, ал нейтрондардың заряды болмайды (бейтарап).
3. Ядро ішіндегі протондар мен нейтрондар қозғалыста бола ма?
Жоқ, бұл бөлшектер ядрода қозғалмайды.
4. Электрондар атом ішінде қалай қозғалады?
Электрондар үнемі қозғалыста болады және белгілі бір орбита бойымен ядроны айнала қозғалады.
5. Электронды алғаш рет кім және қашан ашты?
Электронды 1897 жылы ағылшын физигі Джозеф Джон Томсон тәжірибе жүзінде ашты.
6. Электронның массасы атоммен салыстырғанда қандай?
Электрон атомнан 2000 есе кіші, өте ұсақ бөлшек болып табылады.
7. Томсон ұсынған атом моделі ғылымда қалай аталады?
Ғалымдар бұл модельді «мейіз қосылған пудинг» деп атады.
🔹 3-топ: Ұлы физиктердің жаңалықтары
1. Эрнест Резерфорд ғылымда кім ретінде белгілі?
Ағылшын физигі, ядролық физиканың негізін қалаушы және Лондон корольдік қоғамының мүшесі.
2. Резерфорд 1911 жылы тәжірибе жүзінде нені дәлелдеді?
Атомның ядролық моделін дәлелдеді: ортасында оң ядро орналасқан, ал оның айналасында электрондар айналып жүреді.
3. Протон бөлшегі қалай ашылды және оған бұл атау қашан берілді?
1919 жылы Резерфорд жасаған тәжірибеде ядродан оң зарядты сутегі ядролары ұшып шығып, «протон» деген атауға ие болды.
4. Джеймс Чедвик 1920 жылы қандай маңызды тұжырым жасады?
Резерфордтың теориясын қолдап, ядроның заряды элементтің реттік нөміріне тең болатындығы жөнінде тұжырым жасады.
5. Чедвик 1932 жылы қандай бөлшекті ашты?
Протондардан электрлік қасиеттері бойынша ерекшеленетін (зарядсыз), бірақ массасы мен өлшемі жағынан өте жақын «нейтрон» бөлшегін ашты.
6. Чедвик нейтроннан бөлек тағы қандай маңызды жаңалық ашты?
Атом ядроларының да бөлінетіндігін тәжірибе жүзінде дәлелдеді.
7. Атом ядросындағы протондар мен нейтрондар бір-бірімен қалай байланысқан?
Олар бір-бірімен өте қатаң ядролық күш арқылы берік байланысқан.