2.1 Қалдан Абдрахманның өмір жолындағы еңбекқорлық пен өр тұлғалық қасиеттер
- Өмір жолын 1961 жылы Сайрам ауданына қарасты «Ворошиловка» атындағы ұжымшарда темір ұстасы, слесарь және комбайнердің көмекшісі ретінде бастауы оның қарапайым еңбектен қол үзбегенін көрсетеді.
- 1963–1969 жылдары Шымкент мемлекеттік педагогикалық институтының педагог-инженер және физика-математика факультетін бітіріп, 1969 жылдан бастап физика-математика пәндерінен сабақ беруі оның білім саласына қосқан елеулі үлесінің негізі болды.
- 1984 жылы «Жұлдыз» орта мектебінде директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары және мектеп директоры қызметтерін атқару арқылы ұстаздық жолын биік деңгейге көтерді.
- 1989-1994 жылдары Сайрам ауданына қарасты Қаратебе ауылдық округінің депутаты болып сайланып, халық мүддесін қорғауда белсенділік танытты.
- 1989-1990 жылдары өз басшылығымен және ауыл азаматтарының көмегімен 9-жылдық «Бадам-2» орталау мектебін салып шығуы оның ұйымдастырушылық қабілеті мен өр тұлғалық сипатын дәлелдейді.
- 1997 жылдан «Жұлдыз» өндірістік кооперативінің, ал 2004 жылдан «Ынтымақ-АҚ» өндірістік кооперативінің төрағасы болып қызмет атқарып, ауыл шаруашылығының дамуына үлес қосты.
- Әскери комиссариат аумағындағы әскерге шақыруларға арналған ғимараттарды салуға, аз қамтамасыз етілген отбасыларға және ауылдық көпір құрылыстарын жүргізуге демеушілік жасады.
🎖️ Ерлік пен еңбегі үшін алғыс хаттары мен марапаттары
Абдрахман Қалдан елге, жерге сіңірген адал еңбегі, қоғамдық белсенділігі, білім беру саласын өркендетудегі қайраткерлігі және қайырымдылық демеушілік көмектері үшін мемлекеттік мекемелер мен аудандық, облыстық әкімдіктер, әскери комиссариат тарапынан бірнеше мәрте «Ерлік пен еңбегі үшін» арнайы Алғыс хаттарымен және құрмет грамоталарымен марапатталған.
2.2 География пәнінде зерттеушілік әрекетті дамыту әдістері
География пәнінде зерттеушілік әрекетті дамыту – оқушылардың танымдық белсенділігін арттырудың тиімді жолы болып табылады. Бұл үдерісте әртүрлі әдістер қолданылады, олардың басты мақсаты – оқушыны дайын білімді қабылдаушы емес, оны ізденуші және талдаушы тұлғаға айналдыру.
Бірінші әдіс – Проблемалық оқыту
Мұнда мұғалім дайын жауап бермей, керісінше оқушыны ойлануға итермелейтін сұрақтар қояды. Мысалы, «Неліктен кейбір аймақтарда климат құрғақ?» деген сұрақ оқушыны зерттеуге жетелейді.
Екінші әдіс – Жобалық жұмыс
Оқушылар белгілі бір тақырып бойынша зерттеу жүргізіп, нәтижесін жоба түрінде ұсынады. Бұл әдіс олардың өз бетінше жұмыс істеу қабілетін дамытады.
Үшінші әдіс – Картамен жұмыс
Интерактивті карталар арқылы оқушылар нақты деректерді талдайды, салыстырады және қорытынды жасайды. Бұл әдіс географияда ең тиімді әдістердің бірі болып саналады.
Төртінші әдіс – Топтық жұмыс
Оқушылар бірлесе отырып, мәселені талқылайды және ортақ шешімге келеді. Бұл олардың коммуникативтік дағдыларын дамытады.
Осы әдістерді тиімді қолдану арқылы оқушылардың зерттеушілік қабілеті артып, олардың пәнге деген қызығушылығы күшейеді.
2.3 Тұлғаның заманмен байланысы және оның қызметінің тарихи маңызы
Талдау, салыстыру және қорытынды жасау – зерттеушілік дағдының негізгі құрамдас бөліктері болып табылады. Бұл дағдылар оқушының логикалық ойлауын дамытып, ақпаратты терең түсінуіне мүмкіндік береді.
Талдау – ақпаратты бөлшектеп қарастыру және оның негізгі элементтерін анықтау процесі. География сабағында оқушылар климат, жер бедері немесе халық саны сияқты деректерді талдайды.
Салыстыру – екі немесе одан да көп объектілердің ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтау. Мысалы, әртүрлі елдердің климатын салыстыру арқылы оқушылар олардың ерекшеліктерін түсінеді.
Қорытынды жасау – талданған және салыстырылған ақпарат негізінде нақты тұжырым шығару. Бұл кезең оқушының ғылыми ойлау қабілетін дамытады.
Интерактивті карталар бұл дағдыларды дамытуда маңызды рөл атқарады. Оқушылар картамен жұмыс істеу арқылы нақты деректерді көріп, оларды салыстырады және қорытынды жасайды. Бұл процесс олардың зерттеушілік қабілетін күшейтеді.
Нәтижесінде оқушылар тек ақпаратты есте сақтап қана қоймай, оны түсініп, қолдана алатын деңгейге жетеді.
Абдрахман Қалданның өмір сүріп, қызмет еткен кезеңі еліміздің тарихындағы елеулі өзгерістер мен күрделі әлеуметтік-саяси алмасулар заманымен тұспа-тұс келді. ХХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХІ ғасырдың басы қоғам өміріндегі түрлі формациялардың алмасуымен, экономикалық және рухани жаңғырулармен сипатталды. Осындай алмағайып кезеңде тұлғаның азаматтық ұстанымы мен елге деген жанашырлығы айқын көрініс тапты.
Бұл кезеңде ауылдық жерлерді дамыту, әлеуметтік мәселелерді шешу және өңірдің инфрақұрылымын көтеру басты міндеттердің бірі болды. Кеңестік кезеңнің соңғы жылдарындағы бюрократиялық кедергілер мен әкімшілік жүйенің салғырттығы халықтың тұрмысына кері әсерін тигізгені белгілі. Мәселен, сол кезеңдегі ресми орындарға жолданған хаттар мен үндеулердің нәтижесіз қалуы қарапайым халықтың мүддесін қорғайтын қайраткерлердің белсенді әрекет етуін қажет етті.
Осындай қоғамдық-саяси жағдайда Абдрахман Қалдан тек өз кәсібімен ғана шектеліп қалмай, ауылдың болашағы мен білім беру ошақтарының ашылуына мұрындық болды. Ол депутаттық қызметті атқару арқылы заманның қиындықтарына мойымай, жергілікті тұрғындардың мұң-мұқтажын билік орындарына жеткізе білді. Қоғамдағы өзгерістерді дұрыс бағамдай отырып, өндірістік кооперативтерді басқаруда және демеушілік көмек көрсетуде өзіндік өр тұлғалық қасиетін таныта алды.
Осылайша, тұлғаның өмір сүрген дәуірі мен оның қоғамдық қызметі тығыз байланыста қарастырылады. Оның атқарған істері сол заманның әлеуметтік-экономикалық тыныс-тіршілігін, халықтың тұрмыс-тіршілігін және өңірдің даму бағыттарын айқын көрсететін маңызды тарихи кезең болып табылады.