1-жұп: Ғылым жүйесі, оның басты бағыттары және қоғамдағы ролі мен танымдық сипаты
1. Ғылым құрылымының негізгі сипаттамасы қандай және ол қандай негізгі бағыттарға жіктеледі?
📚Ғылым – адамзат қоғамының рухани және практикалық дамуының өзекті негіздерін қалыптастыратын күрделі құбылыс. Бұл бағытта 🌍білім беру жүйесі мен шығармашылық ізденістердің нәтижесінде қоршаған ортаны игерудің тиімді тетіктері жасалады. 🔬Мәтінде көрсетілгендей, ғылым – адам мәдениетінің ең бір көне, маңызды және өте күрделі компоненттерінің бірі. Бұл – өте үлкен білім әлемі, ол бізге табиғатты өзгертуге және оны адамның қажеттіліктерін қанағаттандыруға лайықты етуге мүмкіндік береді. Ғылым – күрделі зерттеу жүйесі. Зерттеу нәтижесінде жаңа білімдер пайда болады. Ғылым 3 түрлі бағытқа бөлінеді: жаратылыстану, техникалық, қоғамдық және гуманитарлық.
2. Ғылыми-зерттеу институттарындағы ғалымдардың қызметі қалай ұйымдастырылады және олардың негізгі мақсаты не?
💡Институционалдық деңгейдегі ғылыми орталықтар ұжымдық біліктілік пен шығармашылық әлеуетті біріктірудің басты алаңы болып табылады. Нәтижесінде 🔍интеллектуалдық алмасу үдерістері арқылы фундаменталдық заңдылықтарды ашуға мүмкіндік туады. 📈Іс жүзінде бұл процесс ғылыми-зерттеу институттарында жүздеген мың зерттеуші-ғалымдар өзінің білімімен, тәжірибелерімен бөлісетінін көрсетеді және табиғат, қоғам, адамзат заңдылықтарын зерттеу үшін шығармашылық энергиясын жұмсайды. Мәтінде лингвистика, геология, сәулет, филология, саясаттану, биология, механика, география, математика, тарих, әлеуметтану, астрономия, химия, физика, электротехника сияқты ғылымдарды ерекшеліктеріне қарай топтарға бөлу қажеттілігі атап өтілген.
3. Адамдардың ғылыммен айналысу уәждемесі мен мақсатына қатысты қандай негізгі екі көзқарас бар?
🌱Ғылыми ізденіске бет бұрудың ішкі уәждері мен прагматикалық мақсаттары әрбір зерттеушінің дүниетанымына байланысты ерекшеленеді. Бұл ретте 🗺️материалдық игіліктерге ұмтылу мен танымдық құштарлықтың арасындағы айырмашылықтар айқын көрінеді. 📋Ең маңыздысы — мәтінде екі түрлі пікір сипатталған. Біріншісі, өмірде алға қойған мақсаттарға (мысалы кәсіби өсуге, мансапқа, тұрақты және лайықты материалдық жағдай жасауға) қол жеткізу үшін ғана ғылыммен айналысудың мәні бар деп сендірді. Екіншісі, ғылым – әлемді танудың ғажайып құралы екенін айтты. Ғылым арқылы осы таңғажайып әлемді тануға, оның кейбір құпияларын барлап білуге болады. Ал бұл – өте қызықты және тартымды.
2-жұп: Жаратылыстану концепциясының дамуы және оның іргетасы — Физика мен Химия сатылары
1. «Жаратылыстану» ұғымының этимологиялық төркіні мен оның табиғат туралы ғылымдармен тарихи байланысы қандай?
💧Табиғат құбылыстарын байырғы таным деңгейінде түсіну ежелгі өркениеттер тіліндегі іргелі ұғымдармен тығыз байланысты болған. Сондықтан 📌ғылыми терминологияның қалыптасуы қоршаған ортаны тұтастай қабылдау үдерісінен бастау алады. 📝Осының әсерінен «Жаратылыстану» (жаратылыс – табиғат) сөзі табиғат туралы білім дегенді білдіреді. «Табиғат» сөзіне латын тілінде «natura» сөзі сәйкес келеді. «Табиғат» сөзіне ежелгі грекше «физис» («фюзис») сөзі өте жақын. Алғашында табиғат туралы мағлұматтардың барлығы шынымен де физикаға (ертеректе – «физиология») жатқызылатын. Жаратылыстанудың ғылыми білімдері адамдардың тәжірибе жүзінде жасаған іс-әрекеттері барысында алынған және жинақталған бақылауларды қорытындылау нәтижесінде жасалады.
2. Неліктен физика ғылымы жаратылыстанудың негізгі іргетасы болып табылады және химия сатысы онымен қалай сабақтасады?
🎯Материя мен энергияның фундаменталды қасиеттерін білмейінше, табиғаттағы күрделі құрылымдар мен заттардың өзгеру үдерістерін терең зерттеу мүмкін емес. Осы ретте 📖жаратылыстану ғылымдарының сатылы жүйесінде әрбір баспалдақ өзінің алдындағы деректерге тікелей сүйеніп отырады. 📊Бұған қоса, жаратылыстану ғылымдарының іргетасы – физика. Физиканың зерттеу нысаны – денелер, олардың қозғалысы, түрленуі мен түрлі деңгейдегі пішіндері. Бүгінгі күні физика заңдарын білмейінше, жаратылыстану ғылымдарының бірде-біреуімен айналысу мүмкін емес. Оның ішінде ең маңыздысы – механика. Ал келесі саты – химия, ол химиялық элементтерді, олардың қасиеттерін, түрленуін және қосылыстарын зерттейді. Химия органикалық және бейорганикалық химия, материалдар химиясы және басқа да бөлімдерге бөлінеді.
3-жұп: Биологиялық жүйелер, Жер туралы ғылымдар және Космология деңгейіндегі циклдік тұйықталу
1. Биология ғылымының зерттеу аясы қандай және Жер туралы ғылымдар тобы қандай күрделі үдерістерді қарастырады?
🌱Тірі материяның құрылымдық деңгейлерін тану және ғаламшардың даму заңдылықтарын зерделеу көптеген пәнаралық байланыстарды қажет етеді. Бұл ретте 🗺️микродеңгейден бастап жаһандық геосфералық құбылыстарға дейінгі өзара үйлесім ғылыми тұрғыдан зерделенеді. 📋Ең бастысы — химия биологиямен байланысты. Биология – жасушалар мен одан туындайтындардың барлығын зерттейтін, жанды заттар туралы ғылым. Биологиялық білімнің негізінде заттар, химиялық элементтер туралы мағлұматтар жатыр. Биологиялық ғылымдардың арасынан ботаниканы (өсімдіктер патшалығы), зоологияны (жануарлар әлемі) бөліп айту керек. Жер туралы ғылымдар тобына цитология, генетика, геология, география, экология және басқалары кіреді. Олар біздің ғаламшардың құрылысы мен дамуын қарастырады.
2. Космология ғылымы жаратылыстану сатысын қалай аяқтайды және бұл жүйенің циклдік сипаты қалай түсіндіріледі?
⏳Макроәлем мен микроәлем арасындағы заңдылықтардың өзара тоғысуы жаратылыстану білімдерінің біртұтас аяқталуын қамтамасыз етеді. Тікелей алғанда 📕ғарыштық ауқымдағы нысандарды зерттеу барысында іргелі физикалық заңдардың жаңа деңгейде қайта көрініс табуы ғылымның ішкі байланысын айқындайды. ⚙️Демек, табиғат туралы бұл білім баспалдақ-сатысын космология аяқтайды, ол Ғаламды біртұтас нәрсе ретінде зерттейді. Ғаламшарлар, жұлдыздар, галактикалардың құрылымы мен жаратылысын зерттейтін астрономия мен космогония осы білімдердің бір бөлігі болып табылады. Осы деңгейде физикаға жаңаша оралу жүзеге асады. Бұл жаратылыстанудың циклдік және тұйықталған сипаты туралы айтуға мүмкіндік береді, ол, сірә, табиғаттың өзінің маңызды қасиеттерінің бірі болып табылады. Жаратылыстануда білімдерді жіктеу мен біріктірудің күрделі үдерістері әлі де жүріп жатыр.