🔹 1-топ: Қышқылдар, сілтілер және орта түрлері
1. Күнделікті өмірдегі қышқылдарға қандай мысалдар келтіруге болады?
Аспирин (ацетилсалицил немесе аскорбин қышқылы/С дәрумені), сіркесуы (сірке қышқылы), лимон және стеарин қышқылдары.
2. Қышқылдар тек сұйық күйде ғана бола ма?
Жоқ, міндетті емес. Мысалы, лимон және стеарин қышқылдары – қатты қышқылдар.
3. Сілтілік ортаға ие заттарға нелер жатады?
Сабын, сабын ерітінділері, ас содасы және мүсәтір спирті.
4. Сілтілі ерітінділердің қолға тигендегі физикалық қасиеті қандай?
Олардың әсерінен тері жылтыр, тайғанақ болады және қолмен ұстап көргенде сабын тәрізді сезіледі.
5. Бейтарап ортаға не жатады?
Бейтарап ортаға, мысалы, кәдімгі су жатады.
6. Ерітінді ортасын өлшеу үшін қандай көрсеткіш енгізілген?
Латынша рН әріптерімен белгіленетін сутек көрсеткіші енгізілген.
7. Ерітіндінің ортасын анықтау үшін не пайдаланылады?
Индикатор пайдаланылады.
🔹 2-топ: Индикаторлар және Роберт Бойльдің ашылуы
1. Алғашқы индикаторды кім және қай ғасырда тапты?
XVII ғасырда ағылшын физигі әрі химигі Роберт Бойль тапқан.
2. Роберт Бойль индикаторды ашуға көмектескен қандай гүлді үстелге қоя салған еді?
Бағбан алып келген, өзі ұнататын шегіргүлді (фиалка).
3. Тәжірибеден кейін Бойль гүлдердің қандай күйде тұрғанын байқады?
Гүлдердің түтіндеп жатқанын байқады.
4. Шегіргүл суы бар стақанға түскенде оның күлтелері қандай түске енді?
Шегіргүлдің қошқыл күлгін күлтелері қызыл түске енді.
5. Шегіргүлдің түсінің өзгеруі неге байланысты болды?
Стақанға қандай ерітінді құйылғандығына және онда қандай зат бар екендігіне байланысты.
6. Роберт Бойль қағаз индикаторды қалай жасап шығарды?
Лакмус қынасының тұнбасына кәдімгі қағаз тілімін салып, сіңгенше күтіп, сосын шығарып кептірді.
7. «Индикатор» сөзі латын тілінен аударғанда қандай мағына береді және не себепті бұлай аталған?
«Көрсеткіш» дегенді білдіреді, өйткені олар ерітіндінің ортасын көрсетеді.
🔹 3-топ: Индикаторлардың түрлері мен қолданылуы
1. Тұрмыста қолданылатын қандай өсімдік индикаторларын кездестіруге болады?
Қызылша шырыны, лимон, ас содасы, сондай-ақ ашық түсті жемістер мен өсімдік бөліктерінің шырындары немесе қайнатпалары.
2. Борщтың түсін ашық ету үшін қызылша шырынына не қосу керек?
Борщқа аздап асханалық сіркесу немесе лимон қышқылын қосу керек.
3. Қою қызыл шайға лимон мен ас содасын қосқанда түсі қалай өзгереді?
Лимон қосқанда шай бірден ашықтау түске енеді, ал ас содасын қосқанда ерітінді қараяды.
4. Табиғи индикатор ретінде нелер жиі пайдаланылады?
Көбіне ашық түсті жемістердің немесе өсімдік бөліктерінің шырыны мен қайнатпасы.
5. Неліктен химиялық зертханада синтетикалық индикаторлар қолданылады?
Қышқылдық ортадан бейтарап немесе әлсіз сілтілік ортаны мықты сілтілік ортадан ажырату өте қиын немесе мүмкін емес болғандықтан.
6. Жалпы «индикатор» дегеніміз не?
Ерітіндінің ортасына байланысты өзінің түсін өзгертетін зат.
7. Әмбебап индикатор дегеніміз не?
Қышқылдық ерітіндіде де, сілтілік ерітіндіде де өзінің түсін өзгертетін қарапайым индикаторлардың қоспасы.