Қорытынды тапсырма: Табиғи және жасанды материалдар

1. Ұғымдарды ажырату: Табиғи материалдардың жасанды (синтетикалық) материалдардан басты іргелі айырмашылығы неде?

1 балл

A) Табиғи материалдар зертханада химиялық синтез арқылы ғана алынады B) Табиғи материалдар табиғатта дайын күйінде немесе механикалық өңдеумен кездеседі, ал жасанды материалдар химиялық өзгерістер нәтижесінде жасалады C) Жасанды материалдар әрқашан тек органикалық заттардан тұрады D) Табиғи материалдар ешқашан биоыдырауға ұшырамайды

2. Зерттеу мәселесі: Табиғи материалдардың (ағаш, мақта, зығыр, жүн) қоршаған орта үшін ең басты экологиялық артықшылығы қандай?

1 балл

A) Олар табиғи жолмен биоыдырауға (разложение) ұшырайды және топырақты уламайды B) Оларды өндіру мүлдем өндірістік энергияны талап етпейді C) Олар температураның кез келген өзгерісіне абсолютті төзімді D) Олардың қоры табиғатта шексіз және ешқашан таусылмайды

3. Зерттеу мәселесі: Ағаш, былғары, табиғи шел сияқты материалдарды тым кең көлемде тұтынудың негізгі геоэкологиялық кемшілігі мен шектеуі қандай?

1 балл

A) Жоғары беріктігі мен ұзақ қолданылу мерзімі B) Табиғи ресурстардың шектеулілігі, ормандардың оталуы және биоалуантүрліліктің азаю қаупі C) Олардың ауа өткізгіштік қасиетінің тым төмендігі D) Синтетикалық материалдарға қарағанда әлдеқайда арзан болуы

4. Зерттеу нысаны: Пластмасса, полимерлер және синтетикалық талшықтардың (нейлон, полиэстер) өнеркәсіпте кеңінен қолданылуының басты артықшылығы неде?

1 балл

A) Толықтай биоыдырағыштығы мен экологиялық мүлдем зиянсыздығы B) Жоғары беріктігі, ылғалға төзімділігі, жеңілдігі және арзан бұқаралық өндірілуі C) Жоғары температурада ешқашан балқымайтындығы D) Тек қана қайта өңделетін табиғи өсімдік шикізатынан жасалуы

5. Зерттеу мәселесі: Пластмассалар мен синтетикалық полимерлерді қолданудың жаһандық экологиялық ең үлкен кемшілігі қандай?

1 балл

A) Топырақта жүздеген жылдар бойы ыдырамай, микропластик түзіп, биосфераны ластауы B) Ауа өткізгіштігінің тым жоғары болуы C) Олардың табиғатта тым тез шіріп, жарамсыз болып қалуы D) Өндіру кезінде суды мүлдем жұмсамауы

6. Зерттеу нысаны: Тоқыма өнеркәсібі. Табиғи мақта (хлопок) мен синтетикалық полиэстерді салыстырғанда, мақтаның басты гигиеналық артықшылығы қандай?

1 балл

A) Электрленгіштігінің өте жоғары болуы B) Жоғары гигроскопиялылығы (ылғал тартқыштығы) және жақсы ауа өткізгіштігі (дененің «тыныс алуы») C) Суды мүлдем бойына сіңірмейтіндігі D) Киімнің бояуының ешқашан оңбайтындығы

7. Зерттеу мәселесі: Құрылыс саласы. Табиғи тас пен ағаштың орнына темірбетон және композиттік жасанды материалдарды пайдаланудың экономикалық артықшылығы неде?

1 балл

A) Кез келген күрделі пішінді құю мүмкіндігі, жоғары беріктік, сейсмикалық төзімділік және бұқаралық өндірістің тиімділігі B) Олардың салмағының мүлдем болмауы C) Табиғи тасқа қарағанда әлдеқайда экологиялық таза болуы D) Уақыт өте келе өздігінен қалпына келу қасиеті

8. Зерттеу нысаны: Қайта өңдеу (recycling) концепциясы. Табиғи және жасанды материалдарды қайта өңдеу тұрғысынан салыстырғанда қай тұжырым дұрыс?

1 балл

A) Синтетикалық материалдардың барлық түрін сапасын жоғалтпай шексіз қайта өңдеуге болады B) Табиғи органикалық материалдар оңай компостқа айналады, ал жасанды полимерлерді қайта өңдеу күрделі сұрыптау мен арнайы технологияларды талап етеді C) Табиғи материалдарды қайта өңдеу мүлдем мүмкін емес D) Жасанды материалдар қайта өңделгенде ешқашан улы заттар бөле алмайды

9. Зерттеу мәселесі: Шикізат көздері. Жасанды синтетикалық материалдардың (пластмасса, синтетикалық каучук, капрон) басым бөлігі қай табиғи шикізаттан алынады және ол қандай мәселе тудырады?

1 балл

A) Өсімдік майларынан; бұл ауыл шаруашылығын дамытады B) Мұнай, табиғи газ және көмірден; бұл сарқылатын қазба отындарға тәуелділікті және парник газдарының бөлінуін арттырады C) Күн энергиясынан; бұл климатты суытады D) Теңіз суынан; бұл мұхиттардың тартылуына әкеледі

10. Зерттеу мәселесі: Тұрақты даму. Қазіргі ғылымда жасанды полимерлердің экологиялық зиянын азайту үшін қандай жаңа балама материалдар белсенді өндірілуде?

1 балл

A) Өсімдік шикізатынан (жүгері, крахмал, балдыр) алынатын тез биоыдырайтын биопластиктер мен биополимерлер B) Ауыр металл қоспасы бар синтетикалық шайырлар C) Өңделмейтін пластиктердің жаңа өнеркәсіптік түрі D) Қорғасын негізіндегі синтетикалық маталар

ҚОРЫТЫНДЫ ТАПСЫРМА

1. Ұғымдарды ажырату: Табиғи материалдардың жасанды (синтетикалық) материалдардан басты іргелі айырмашылығы неде?

2. Зерттеу мәселесі: Табиғи материалдардың (ағаш, мақта, зығыр, жүн) қоршаған орта үшін ең басты экологиялық артықшылығы қандай?

3. Зерттеу мәселесі: Ағаш, былғары, табиғи шел сияқты материалдарды тым кең көлемде тұтынудың негізгі геоэкологиялық кемшілігі мен шектеуі қандай?

4. Зерттеу нысаны: Пластмасса, полимерлер және синтетикалық талшықтардың (нейлон, полиэстер) өнеркәсіпте кеңінен қолданылуының басты артықшылығы неде?

5. Зерттеу мәселесі: Пластмассалар мен синтетикалық полимерлерді қолданудың жаһандық экологиялық ең үлкен кемшілігі қандай?

6. Зерттеу нысаны: Тоқыма өнеркәсібі. Табиғи мақта (хлопок) мен синтетикалық полиэстерді салыстырғанда, мақтаның басты гигиеналық артықшылығы қандай?

7. Зерттеу мәселесі: Құрылыс саласы. Табиғи тас пен ағаштың орнына темірбетон және композиттік жасанды материалдарды пайдаланудың экономикалық артықшылығы неде?

8. Зерттеу нысаны: Қайта өңдеу (recycling) концепциясы. Табиғи және жасанды материалдарды қайта өңдеу тұрғысынан салыстырғанда қай тұжырым дұрыс?

10. Зерттеу мәселесі: Тұрақты даму. Қазіргі ғылымда жасанды полимерлердің экологиялық зиянын азайту үшін қандай жаңа балама материалдар белсенді өндірілуде?