Қорытынды тапсырма: Тұрмыстық химия және экология

1. Тұрмыстық химияның анықтамасы: Тұрмыстық химия тауарларына нақты қандай заттар жатады?

1 балл

A) Тек зертханада ғылыми зерттеулер үшін пайдаланылатын химиялық реактивтер B) Күнделікті тұрмыста, киім, ыдыс-аяқ, тұрғын үйді тазалау және күту үшін қолданылатын химиялық өнімдер жиынтығы C) Тек өнеркәсіптік кәсіпорындарда металл қорытуға арналған қоспалар D) Ауыл шаруашылығында топырақты өңдейтін тек органикалық тыңайтқыштар

2. Негізгі құраушы: Жуғыш заттардың (сабын, сусабын, кір жуғыш ұнтақ) құрамындағы негізгі белсенді зат – ББЗ (Беттік белсенді заттар) қандай қызмет атқарады?

1 балл

A) Судың температурасын кенеттен көтеріп, микробтарды күйдіреді B) Тек өнімге жағымды иіс пен ашық түс береді C) Судың беттік керілуін төмендетіп, май мен кір бөлшектерін сумен оңай байланыстырып ажыратады D) Кір жуатын суды толығымен буландырып жібереді

3. Экологиялық мәселе: Кір жуғыш ұнтақтардағы фосфаттардың кәріз арқылы табиғи су айдындарына (өзен, көл) түсуі қандай экологиялық апатқа (эвтрофикация) әкеледі?

1 балл

A) Су өсімдіктері мен көк-жасыл балдырлардың шамадан тыс өсіп, судегі оттегінің таусылуына және балықтардың қырылуына B) Судың абсолютті туздылығының төмендеп, мұздыққа айналуына C) Су түбінде алтын мен күміс минералдарының тұнбаға түсуіне D) Өзен суының булану жылдамдығын екі есе баяулатуға

4. Геоэкология және атмосфера: Тұрмыста жиі қолданылатын аэрозольдер (ауа сергіткіштер, дезодоранттар) атмосфераның қай қабатына және қандай экологиялық жүйеге зардап тигізеді?

1 балл

A) Магнитосферадағы полярлық шұғыланы өшіріп тастайды B) Ионосферадағы радиотолқындардың таралуын толығымен бұғаттайды C) Төменгі тропосферада оттегінің орнына гелий газын түзеді D) Стратосферадағы озон қабатын жұқартып, ультракүлгін сәулелердің Жерге өтуін арттырады және ішкі ауаны ұшпа органикалық қосылыстармен ластайды

5. Тұрмыстық химияның pH ортасы: Майлы дақтарды және қақтарды (кальций шөгінділерін) кетіруде химиялық заттардың ортасы (pH) қалай таңдалады?

1 балл

A) Екі жағдайда да тек бейтарап таза су (pH=7) қолданылады B) Майларды кетіру үшін сілтілік (pH > 7), ал қақ пен татты еріту үшін қышқылдық (pH < 7) құралдар қолданылады C) Майларды қышқылмен, ал қақты сілтімен тазалайды D) pH деңгейі химиялық тазалау тиімділігіне мүлдем әсер етпейді

6. Қаптама және пластик қалдықтары: Тұрмыстық химия өнімдерінің ыдыстары (ПЭТ, HDPE пластиктері) географиялық ортаны (топырақ пен мұхитты) қалай ластайды?

1 балл

A) 1-2 жылда толығымен шіріп, топыраққа пайдалы қарашірікке айналады B) Суға тиген бойда еріп, мұхит суын пайдалы туздармен байытады C) Жүздеген жылдар бойы ыдырамай, микропластикке айналып, тағам тізбегі арқылы тірі ағзаларға жиналады D) Атмосфераға тек таза оттегі газын бөліп шығарады

7. Эко-таңбалау (Eco-labeling): Тұрмыстық химия каптамасындағы «Ecolabel», «Green Seal» немесе «Еуропалық жасыл жапырақ» белгілері нені білдіреді?

1 балл

A) Өнімнің ағзаға және қоршаған ортаға қауіпсіз екендігін, құрамында биоыдырайтын компоненттер бар екенін тастықтайды B) Өнімнің құрамында тек улы хлор заты бар екенін ескертеді C) Тауардың мерзімі өтіп кеткенін білдіретін белгі D) Бұл өнімді тек түнде қолдану керек дегенді білдіреді

8. Биоыдырағыштық (Biodegradability): Экологиялық тұрғыдан қауіпсіз тұрмыстық химия өнімдерінің «биоыдырағыш» болуы неліктен маңызды?

1 балл

A) Олар табиғаттағы бактериялар мен микроорганизмдер әсерінен су мен көмірқышқыл газы сияқты зиянсыз заттарға тез ыдырайды B) Олар топырақта мүлдем жоғалмай, тасқа айналып кетеді C) Олар тазалағыш қасиетін мүлдем жоғалтады D) Олар судың қаттылығын 100 эсеге арттырады

9. Тұрмыстық химия және денсаулық: Құрамында синтетикалық хош иістендіргіштер мен фталаттар бар құралдарды жабық бөлмеде тым жиі пайдалану неге әкеп соғуы мүмкін?

1 балл

A) Бөлмедегі оттегі мөлшерінің екі есе артуына B) Бөлме ішіндегі ауаның ластануына, аллергиялық реакциялар мен тыныс алу жолдары (астма) ауруларына C) Адамның есту қабілетінің лезде жақсаруына D) Бөлме температурасының төмендеп келуіне

10. Тұрмыстық химиядағы қауіпсіздік: Құрамында хлоры бар ағартқыштарды (жавель суы) қышқылды тазалағыш құралдармен (мысалы, унитаз тазалағыш) араластыру неліктен ӨТЕ ҚАУІПТІ?

1 балл

A) Реакция нәтижесінде тыныс алу жолдарын күйдіретін уытты ХЛОР газы бөлінеді B) Қоспа бірден мұзға айналып сіресіп қалады C) Ешқандай химиялық реакция жүрмейді, жай ғана түсі өзгереді D) Қоспадан пайдалы азот тыңайтқышы түзіледі

ҚОРЫТЫНДЫ ТАПСЫРМА

1. Тұрмыстық химияның анықтамасы: Тұрмыстық химия тауарларына нақты қандай заттар жатады?

2. Негізгі құраушы: Жуғыш заттардың (сабын, сусабын, кір жуғыш ұнтақ) құрамындағы негізгі белсенді зат – ББЗ (Беттік белсенді заттар) қандай қызмет атқарады?

3. Экологиялық мәселе: Кір жуғыш ұнтақтардағы фосфаттардың кәріз арқылы табиғи су айдындарына (өзен, көл) түсуі қандай экологиялық апатқа (эвтрофикация) әкеледі?

5. Тұрмыстық химияның pH ортасы: Майлы дақтарды және қақтарды (кальций шөгінділерін) кетіруде химиялық заттардың ортасы (pH) қалай таңдалады?

6. Қаптама және пластик қалдықтары: Тұрмыстық химия өнімдерінің ыдыстары (ПЭТ, HDPE пластиктері) географиялық ортаны (топырақ пен мұхитты) қалай ластайды?

7. Эко-таңбалау (Eco-labeling): Тұрмыстық химия каптамасындағы «Ecolabel», «Green Seal» немесе «Еуропалық жасыл жапырақ» белгілері нені білдіреді?

8. Биоыдырағыштық (Biodegradability): Экологиялық тұрғыдан қауіпсіз тұрмыстық химия өнімдерінің «биоыдырағыш» болуы неліктен маңызды?

9. Тұрмыстық химия және денсаулық: Құрамында синтетикалық хош иістендіргіштер мен фталаттар бар құралдарды жабық бөлмеде тым жиі пайдалану неге әкеп соғуы мүмкін?