Қорытынды тапсырма: Тұрмыстық химияны пайдалану ерекшелігі

1. Экологиялық мәселе: Кір жуғыш ұнтақтар мен детергенттер құрамындағы фосфаттардың сарқынды сулармен бірге өзен-көлдерге түсуі қандай қауіпті геоэкологиялық салдарға әкеледі?

1 балл

A) Суда көк-жасыл балдырлардың шамадан тыс көбейіп, оттегінің азаюына (эвтрофикация құбылысы) B) Судың қаттылығының күрт төмендеп, булану жылдамдығының артуына C) Су айдындарында радиоактивті фонның жоғарылауына D) Судың түбінде тұз шөгінділерінің жиналып, су деңгейінің көтерілуіне

2. Заттардың әсері: Тұрмыстық жуғыш құралдардың негізгі белсенді компоненті – Беттік Белсенді Заттардың (ББЗ / ПАВ) гидросфераға тигізетін кері әсері қандай?

1 балл

A) Судың мөлдірлігін шексіз арттырып, күн сәулесінің өтуін күшейтеді B) Су температурасын тез жоғарылатып, термиялық ластану тудырады C) Судың беткі керілуін төмендетіп, көбік түзеді және су ағзаларының газ алмасуын бұзады D) Судағы оттегі молекулаларын ыдыратып, сутек газын бөледі

3. Атмосфералық геоэкология: Тұрмыста жиі қолданылатын аэрозольдар (дезодоранттар, ауа сергіткіштер) құрамындағы хладондар (хлорфторкөміртектер) қандай ғаламдық проблеманы тудырады?

1 балл

A) Қышқыл жаңбырлардың жиілеуіне тікелей себеп болады B) Стратосферадағы озон қабатының жұқаруына (озон тесіктерінің пайда болуына) ықпал етеді C) Магниттік дауылдардың жиілігін арттырады D) Литосфералық плиталардың қозғалысын жылдамдатады

4. Экологиялық маркировка: Тұрмыстық химия қаптамаларындағы «Биоыдырағыш» (Biodegradable) таңбасы нені білдіреді?

1 балл

A) Өнімнің тек жоғары температурада ғана еритінін B) Өнімді табиғатқа төге салуға толық болатынын C) Өнімнің жарамдылық мерзімі шексіз екенін D) Өнім қалдықтарының микроорганизмдер әсерінен табиғатта зиянсыз қарапайым заттарға тез ыдырайтынын

5. Тұрмыстық қауіпсіздік: Құрамында хлоры бар ағартқыштар мен қышқылды тазартқыштарды (мысалы, санитарлық гельдерді) араластырып пайдалану неге өте қауіпті?

1 балл

A) Қоспа бірден қатып, құбырларды айналмайтындай етіп бітеп тастайды B) Тыныс алу жолдарын зақымдайтын және улануға әкелетін өткір улы хлор газы бөлінеді C) Қоспаның тазалағыш қасиеті толығымен жойылып, суға айналады D) Бөлмедегі оттегі мөлшері кенеттен екі есеге артып кетеді

6. Микропластик мәселесі: Кейбір бет тазартқыш скрабтар мен тиімді жуғыш заттардың құрамындағы микропластик түйіршіктерінің геоэкологиялық қауіптілігі неде?

1 балл

A) Суды суытып, мұздықтардың пайда болуына ықпал етеді B) Торларға ұсталып, су тазалайтын фильтрлерді бірден сындырады C) Фильтрациядан өтіп, Дүниежүзілік мұхитқа түседі және балықтар мен тізбек арқылы адам ағзасына жиналады D) Топыраққа түскенде өсімдіктердің бойын тез өсіріп жібереді

7. Су ресурстарын қорғау: Күшті қышқылды немесе концентрирленген сілтілі тұрмыстық химия қалдықтарын кәріз жүйесіне мөлшерден тыс төгу неге зиян?

1 балл

A) Су тазартқыш станциялардағы биологиялық тазартушы микроорганизмдерді жойып, рН тепе-теңдігін бұзады B) Құбырлардағы судың қозғалыс жылдамдығын тым арттырып жібереді C) Кәріз суларын ішуге жарамды тұщы суға айналдырып жібереді D) Жер асты суларының температурасын абсолюттік нөлге дейін төмендетеді

8. Қалдықтарды басқару: Мерзімі өтіп кеткен тұрмыстық химия заттары мен олардың пластик құтыларын қалай утилизациялаған (кәдеге жаратқан) дұрыс?

1 балл

A) Алаңда өртеп, күлін топыраққа тыңайтқыш ретінде көму B) Бәрін бірге ең жақын орманға немесе өзен жағасына апарып тастау C) Сұрыптап, пластик ыдыстарды қайта өңдеуге, ал химиялық қалдықтарды арнайы қауіпті қалдық жинайтын нүктелерге өткізу D) Ыстық сумен суйылтып, бақшадағы ағаштардың түбіне құю

9. Үй іші геоэкологиясы: Тұрмыстық химияны желдетілмейтін жабық бөлмеде жиі пайдалану тұрғын үйдің ішкі микроклиматына қалай әсер етеді?

1 балл

A) Ауадағы ылғалдылықты арттырып, оттегі деңгейін екі есеге көтереді B) Бөлме температурасын кенеттен төмендетеді C) Ғимараттың сейсмикалық төзімділігін төмендетеді D) Ауада ұшпа органикалық қосылыстар (VOC) жиналып, аллергия мен тыныс алу жолдары ауруларын тудырады

10. «Жасыл» балама: Тұрмыстық химияның қоршаған ортаға теріс әсерін азайту үшін эколог-географтар қандай балама заттарды пайдалануды ұсынады?

1 балл

A) Синтетикалық мұнай өнімдері мен ауыр металл тұздарын B) Ас содасы, сірке суы, лимон қышқылы және табиғи сабын сияқты экологиялық қауіпсіз заттарды C) Концентрирленген азот және күкірт қышқылдарын D) Тек өндірістік еріткіштер мен фреондарды

ҚОРЫТЫНДЫ ТАПСЫРМА

2. Заттардың әсері: Тұрмыстық жуғыш құралдардың негізгі белсенді компоненті – Беттік Белсенді Заттардың (ББЗ / ПАВ) гидросфераға тигізетін кері әсері қандай?

4. Экологиялық маркировка: Тұрмыстық химия қаптамаларындағы «Биоыдырағыш» (Biodegradable) таңбасы нені білдіреді?

5. Тұрмыстық қауіпсіздік: Құрамында хлоры бар ағартқыштар мен қышқылды тазартқыштарды (мысалы, санитарлық гельдерді) араластырып пайдалану неге өте қауіпті?

6. Микропластик мәселесі: Кейбір бет тазартқыш скрабтар мен тиімді жуғыш заттардың құрамындағы микропластик түйіршіктерінің геоэкологиялық қауіптілігі неде?

7. Су ресурстарын қорғау: Күшті қышқылды немесе концентрирленген сілтілі тұрмыстық химия қалдықтарын кәріз жүйесіне мөлшерден тыс төгу неге зиян?

8. Қалдықтарды басқару: Мерзімі өтіп кеткен тұрмыстық химия заттары мен олардың пластик құтыларын қалай утилизациялаған (кәдеге жаратқан) дұрыс?

9. Үй іші геоэкологиясы: Тұрмыстық химияны желдетілмейтін жабық бөлмеде жиі пайдалану тұрғын үйдің ішкі микроклиматына қалай әсер етеді?

10. «Жасыл» балама: Тұрмыстық химияның қоршаған ортаға теріс әсерін азайту үшін эколог-географтар қандай балама заттарды пайдалануды ұсынады?