🔹 1-топ: Пайдалы қазбалар және оларды өндіру тиімділігі
1. Пайдалы қазбалардың түзілуі қандай үдеріс?
Өте ұзаққа созылатын геологиялық үдеріс.
2. Жер бетінің бір тұрғынына шаққанда жылына қанша шикізат өндіріледі?
Жылына 20 тонна шикізат өндіріледі.
3. Өндірілген шикізаттың қанша пайызы нақты өнімге өтеді және қаншасы қалдыққа айналады?
10%-ы ғана нақты өнімге өтеді, ал қалған 90%-ы – қалдық.
4. Өндіру кезінде шикізаттың шамамен қанша пайызы жоғалады?
Шамамен 30–50%-ға дейін шикізат жоғалады.
5. Шикізаттың көп жоғалуы өндірудің қай әдісінің үнемсіздігін білдіреді?
Әсіресе ашық әдіспен өндірудің үнемсіздігін білдіреді.
6. Қазақстан Республикасында қаншадан астам шикізат қорының кен орындары бар?
100-ден астам шикізат қорының кен орындары бар.
7. Кен өндіру мен өңдеу Жердің қай өрістеріне кері әсерін тигізеді?
Атмосфераға, литосфераға, гидросфераға және өсімдік пен жануарлар әлеміне.
🔹 2-топ: Литосфера мен топыраққа тиетін зардаптар
1. Кен қазып алу нәтижесінде жер қыртысында қандай өзгеріс болады?
Қуыстар түзіліп, жер қыртысының біртұтастығы бұзылады.
2. Жер бедерінің жасанды пішіндерінің (үймелердің) өлшемі қандай өлшемдерге жетуі мүмкін?
Биіктігі 300 метрге, ұзындығы 50 километрге жетуі мүмкін.
3. Ғалымдар жер қыртысындағы жыралар мен қуыстарды қалай толтыруды ұсынады?
Қалдықтармен және өңделген шикізаттармен толтыруды.
4. Қазып алынған кендерді өңдеу кезінде ауаға қандай зиянды заттар шығарылады?
Күкірт, ауыр металдар, метан және басқа да зиянды заттар.
5. Күн сайын карьерге жақын аумақтарға қанша шаң-тозаң түседі?
Екі килограмға жуық шаң-тозаң түседі.
6. Ірі шикізат кен орындарын белсенді қазу кезінде топырақ қандай қашықтыққа дейін ластануы мүмкін?
40 километрге дейін ластануы мүмкін.
7. Топыраққа уытты заттардың көп мөлшерде шығарылуы жануарларға қалай әсер етеді?
Жануарлар не жойылады, не жаңа тіршілік ортасын іздеп, басқа жерге қоныс аударады.
🔹 3-топ: Гидросфераның ластануы және ең лас қалалар
1. Көмір мен темір кенін өндіруде тоннасына қанша су жұмсалады?
Көмірдің әр тоннасына 20 м³, ал темір кеніне 8 м³-ге дейін су жұмсалады.
2. Су ресурстарын көп мөлшерде тартып шығару қандай экологиялық қиындықтарға әкеледі?
Бұлақтардың жоғалуына, кішігірім өзендердің кеуіп қалуына және жылғалардың тартылуына.
3. Жерүсті сулары ластануының басты көзі не болып табылады?
Мұнай және мұнай өнімдері.
4. Жыл сайын Дүниежүзілік мұхитқа қанша мұнай төгіледі?
10 000 000 тоннадан астам мұнай төгіледі.
5. Гидросфераның ластануына байланысты экологиялық қиындықтардың алдын қалай алуға болады?
Ағын суларды азайту, су шығынын төмендету және бос жерлерді сумен толтыру арқылы.
6. Чернобыль және Линьфынь қалаларында ластанудан қанша адам зардап шеккен?
Чернобыльде радиациядан 5 500 000 адам, Линьфыньде қалдықтардан 3 000 000 адам.
7. Сукинда және Сумгаит қалаларындағы экологиялық проблемалардың басты себебі не?
Сукиндада – хромиттерді өндіру, Сумгаитта – көмірсутек өндірудің жағымсыз салдары.