1-жұп: Табиғи экожүйелер және олардың динамикасы
1. Түрлі жыл мезгілінде табиғи нысандардың сыртқы келбетінің өзгеруіне қандай мысалдар келтірілген?
Күнге күйген дала қызғалдағы мен жауқазындар, қар жамылған қысқы және қызғылт сары күзгі орман.
2. Экожүйенің ішкі тұрақтылығы мен реттелу сипаты қандай?
Экожүйе – тұрақты, өздігінен реттелетін және үнемі даму үстінде болатын жүйе.
3. Экожүйенің даму үдерісінде қандай түрдегі өзгерістер орын алып отырады?
Сандық және сапалық ауысулар түріндегі өзгерістер.
4. Экожүйенің даму негізін құрайтын басты үдеріс не болып табылады?
Биоценоз құрамындағы бірлестіктердің (өсімдік, жануар, саңырауқұлақ, микробиологиялық) ауысуы.
5. Көлде өңделмеген «қоқыстардың» су түбіне жинала беру себебі неде?
Көлде заттар айналымының тұйықталмағандығынан.
6. Су айдынының біртіндеп шалғынға айналу кезеңдерін түсіндіріңіз?
Су азайып, батпақ пен шымтезек түзіледі, кейін ылғалсүйгіш және шалғындық шөптер өседі.
7. Шалғынды алқап уақыт өткен сайын қандай табиғи зонаға өтуі мүмкін?
Бұталар мен ағаштардың көбеюінен далалы орманға айналады.
2-жұп: Антропогендік факторлар және олардың салдары
1. Табиғат бірлестіктерінің ауысуын тудыратын негізгі түрткіжайттарды атаңыз?
Биотикалық, абиотикалық түрткіжайттар және адамның іс-әрекеті.
2. Табиғи факторлар мен адам әсерінен болатын ауысулардың уақыттық айырмашылығы неде?
Тіршілік әрекетінен ауысу жүздеген-мыңдаған жылға созылса, адам әсері бірнеше жылда жылдам жүреді.
3. Экожүйенің шамадан тыс жылдам дамуы оның ішкі құрылымына қалай әсер етеді?
Түрлер алуантүрлілігі азайып, өзін-өзі реттеу тежеледі және жұтаң қауымдастық қалыптасады.
4. ХХ ғасырдың екінші жартысында Қазақстан даласына адамдар тарапынан қандай өзгеріс жасалды?
Тың жерлер жыртылып, табиғи далалық экожүйе мен көптеген жануар-өсімдік түрлері жойылды.
5. Малды бір орында ұзақ жаюдың өсімдіктер жамылғысына тигізер кері әсері қандай?
Жемейтін шөптер (жусан, ошаған) көбейіп, малазықтық шөптер мен түрлік әралуандық азаяды.
6. XIX ғасырда Аустралияға опунция кактусы қандай мақсатпен жеткізілді?
Жайылымдарға тікенекті қоршау жасау үшін.
7. Бұзылған Аустралия экожүйесін қалпына келтіруге қандай биологиялық агенттер көмектесті?
Опунциямен қоректенетін откөбелек пен жұлдызқұрт.
3-жұп: Глобалдық климаттық өзгерістер және табиғи апаттар
1. Орман өрттері мен топырақ эрозиясын тудыратын табиғи құбылыстарға не жатады?
Найзағай түсуі, су мен желдің шатқалдарды жалаңаштап, топырақты көшіруі.
2. Табиғатта өз жарақатын өзі емдеу тетігі болмағанда Жер беті қандай күйде болар еді?
Жер бетінде тіршіліксіз, жансыз тау жыныстары қалар еді.
3. Тіршілік ету ортасының тұрақтылығын бұзатын ғаламшарлық факторларды атаңыз?
Климаттың шұғыл өзгеруі, күн белсенділігі, тау түзілу үдерістері және жанартау атқылауы.
4. Климатта жауын-шашын мөлшері өте көп болған кезеңдерде қандай ландшафттар басым болды?
Ылғалды тропик ормандары кең таралды.
5. Тектоникалық үдерістердің нәтижесінде құрлықтың көтерілуі климатқа қалай әсер етті?
Құрғақ климаттың дамуына алып келді.
6. Құрғақ климаттың орнығуы нәтижесінде қандай экожүйелер пайда болды?
Ормандар саванна мен далаға айналып, шөлдер пайда болды.
7. Адамдар табиғи ландшафттарды шаруашылық мақсатта қалай өзгертті?
Бозды-бетегелі даланы егістікке, алқаптық шабындықтарды суқоймаға айналдырды.